مصاحبه با حضرت استاد علامه شيخ عزيز الله عطاردي جدا از ذكر خاطره‌هاي اين پژوهشگر و محقق برجسته شيعي نكات بارزي داشت.نخست اينكه انبوه فعاليت‌ها و گستردگي آن،همه‌گي به تنهايي و توسط خود استاد به سرمنزل مقصود رسيده است و از كسي كمك نگرفته و دوم اينكه او بسيار به كاري كه انجام مي‌دهد اعتقاد دارد و به قول خودش عاشق و ديوانه كتاب خواندن است. بخش دوم مصاحبه خبرگزاري «شهر» با اين پژوهشگر و محقق عاليقدر را بخوانيد.
*فعاليت‌پژوهشي‌تان را از چه دوره‌اي آغاز كرديد؟
من كار را از سال 1334 شروع كردم،اولين كارم مشاركت در تصحيح فروع كافي (تاليف محمدبن‌يعقوب كليني)بود.اين كتاب در 5 جلد به چاپ رسيد و بعد از آن تعداد ديگري از كتب حديث را تصحيح و مقابله با نسخ قديم نمودم و از اين طريق وارد كارهاي علمي-ادبي و فرهنگي و با منابع آشنا شدم. تا سال 1340 به همين كارها يعني تصحيح متون به زبان عربي و فارسي اشتغال داشتم.
*يعني همزمان كار تحقيق و پژوهش هم شروع كرده بوديد؟
در همين دوران بود كه ضمن مطالعات و تحقيقات خود، متوجه شدم حضرت عبدالعظيم حسني (ع) كه مزار مقدس ايشان در شهر ري مشهور است، اخبار و احاديث زيادي دارد كه در متون و كتب بسيار از آن بزرگوار نقل شده است. در صدد برآمدم روايات آن حضرت را جمع‌آوري نمايم.
*به نظر مي‌رسد نتيجه همين تحقيقات منجر به چاپ نخستين كتاب‌تان مي‌شود....
بله،تمام كتب حديث و روايات را مورد تحقيق و تفحص قرار دادم. اين كتاب به صورت يك مجموعه منتشر شد و پس از تصحيح و تنظيم در يك مجلد به نام «زندگاني حضرت عبدالعظيم» منتشر گرديد كه شامل روايات،استادان و مشايخ آن حضرت و همچنين راويان آن بزرگوار و تحقيقي پيرامون مزار حضرت عبدالعظيم بر بناي روضه مطهر آن حضرت مي‌شد. اين نخستين كتاب تاليفي اينجانب است و بسيار مورد توجه و عنايت علما و اهل فضل و ادب قرار گرفت و تاكنون چندين بار تجديد چاپ شده است.
*تحقيق درباره فرهنگ و معارف منطقه خراسان را از چه دوره‌اي آغاز گرديد؟
دومين كاري كه در فعاليت‌هاي تحقيقاتي‌ام به صورت جدي آغاز كردم و هنوز هم ادامه دارد، تحقيق درباره فرهنگ و معارف منطقه خراسان است. در ضمن مطالعاتم، متوجه شدم منطقه خراسان از نظر علمي ادبي، فرهنگي، تاريخي، سياسي، شعر و ادب و هنر بسيار ممتاز و در سطح عالي قرار دارد. دانشمندان و شخصيت‌هاي مشهور ايران و عالم اسلام از اين منطقه برخاسته‌اند.
*اين فعاليت از چه سالي آغاز شد؟
در سال 1340 انديشه تاليف كتاب خراسان براي من پيدا شد. همانند نوري در دل من درخشيد و مرا به اين كار تشويق و راهنمايي نمود. خراسان منطقه‌اي بسيار بزرگ و وسيع است. كه از شهرها و ولايات آن منطقه علما دانشمندان زيادي برخاسته‌اند. روزي كه به اين كار شروع كردم مي داستم اين كار بسيار وسيع و فراگير است و بايد در اين باره تصميم‌هاي جدي بگيرم و كار را دنبال نمايم.
*چگونه اين منطقه وسيع را تقسيم بندي نموديد؟
اولين كاري كه كردم حدود خراسان را از كتب جغرافيايي قديم استخراج كردم.بعد از آنكه محدوده خراسان به دست آمد،شهرها،آبادي‌ها و ولايات خراسان را كه در اين محدوده قرار دارند، همه را از كتاب‌هاي جغرافيايي، تاريخي،ادبي و فرهنگي استخراج كردم. و من در مرحله سوم، دانشمندان و شخصيت‌هاي تاريخي، علمي، فرهنگي برآمده از اين شهرها و ولايات را استخراج كردم و در دفتري آنها را يادداشت كردم.
*اين پروسه چندسال به طول انجاميد؟
مدت 30 سال روي اين كتاب كار كردم. بيشتر وقت من روي اين كتاب گذاشته شد نخستين كاري كه انجام دادم به ماخذها و موارد چاپ شده از عربي و فارسي مراجعه كردم و مطالب مورد نظر را از اين كتاب‌ها بيرون كشيدم. بعد متوجه شدم كه در كتاب‌هاي خطي، در تذكره‌هاي رجال علم و ادب و در كتب تاريخ، شخصيت‌هاي دانشمنداني هستند كه نامي از آنان در كتاب‌هاي چاپي نيست. از اين رو تصميم گرفتم، به كتاب‌هاي خطي هم مراجعه نمايم.
*كتاب‌هاي خطي را در كدام كتابخانه‌ها مورد تحقيق قرار داديد؟
در تهران به كتابخانه‌هاي عمومي، مانند كتابخانه مجلس شوراي ملي سابق، كتابخانه مدرسه سپهسالار،كتابخانه ملي ملك، كتابخانه ملي ايران و كتابخانه مركزي دانشگاه تهران، كه آن ايام از كتابخانه‌هاي معروف بودند و حال نيز هستند، مراجعه كردم و كتاب‌هاي خطي مورد نظر را تحقيق و بررسي كردم و همچنين به تعدادي از كتابخانه‌هاي شخصي كه در منازل علما، دانشمندان و فرهنگيان و دانشگاهيان بود، مراجعه كردم و با رجال علم و ادب فرهنگ و فضيلت ارتباط برقرار كردم و با رجال علم و ادب فرهنگ و فضيلت ارتباط برقرار كردم و از آنها استفاده نمودم.
*به كتابخانه شهرستان‌ها نيز رفتيد؟
بله،بعد از آن متوجه شدم در شهرستان‌ها هم كتابخانه‌هاي خطي هست.از اين رو، شهرستان قم و حوزه علميه رفتم و از كتابخانه‌هاي آنجا نيز استفاده كردم، مخصوصا" از عالم جليل القدر حضرت سيد شهاب‌الدين مرعشي(رضوان ا...) استفاده كردم و هميشه مورد توجه و عنايت آن بزرگوار بودم، بعد از آن به اصفهان، يزد، اهواز، همدان، تبريز رفتم و از كتابخانه‌ها استفاده كردم،
ادامه دارد....
