بخش سوم گفت‌وگوي خبرگزاري «شهر» با استاد عطاردي جريان سفر ايشان به کتابخانه‌هاي مدينه و تصميم سفر به هند را شامل مي‌شود.
*با توجه به اينکه خودتان اهل خراسان هستيد منابع اين منطقه را چگونه جمع‌آوري کرديد؟
از آنجا كه خود اهل خراسان هستم و در حوزه علميه مشهد مقدس تحصيل كرده‌ام، از آغاز جواني با كتابخانه آستان قدس رضوي ارتباط داشتم و سال‌ها در آنجا مطالعه و تحقيق نمودم، در ضمن مطالعات خود متوجه شدم در قرون گذشته، تعدادي كتاب‌هاي تاريخي درباره شهرهاي خراسان نوشته شده که اين كتابها از قرن دوم هجري تا قرن هشتم تاليف شده‌اند و علما و دانشمندان در آثار خود از اين كتابها استفاده كرده‌اند. اين كتابها را از مصادر و منابع استخراج كردم كه در حدود 60 كتاب هستند و توسط دانشمندان و عالمان خراساني درباره شهرهاي خراسان نوشته شده و اكنون اثري از آنان نيست. حوداث و روزگار اين كتابها را از دست ما بيرون كرده است.
*يعني وجود داشته‌اند اما ايران نيستند يا اينکه به طور کل از بين رفته‌اند؟
به همين منظور تصميم گرفتم براي تحقيق و مطالعه به كتابخانه‌هاي كشورهاي مسلمان و غير مسلمان هم بردم و از مکتوبات و انساد علمي در فرهنگ و معارف اسلامي كه در آن كشورها نگهداري مي‌شوند، مطالعه نمايم.
*اين اسناد و کتاب‌ها در کدام کشورها نگهداري مي‌شوند؟
نخستين سفر من تشرف به عتبات عاليات بود. در سال 1344 به نجف اشرف مشرف شدم و از كتابخانه‌هاي آن شهر مقدس و از علما و دانشمندان كه در آن زمان در نجف اقامت داشتند. بسيار استفاده كردم. مخصوصا از علامه جليل‌القدر «شهاب الدين تهراني» و محقق عالي‌مقام، «حاج شيخ عبدالحسين اميني» مولف كتاب جاودانه «الغدير» بسيار استفاده كردم. اين دو محقق بزرگ حقي از اين جريان بر گردنم دارند و راه تحقيق و مطالعه را به اينجانب ارايه كردند و در كارهايي كه در دست داشتم مخصوصا فرهنگ خراسان تشويق فرمودند، كه اين كار را به پايان برسانم.
*يعني فقط به عراق و نجف رفتيد؟
خير هنگام اقامت در نجف اشرف متوجه شدم در مدينه منوره كتابخانه‌اي هست كه بيش از 100 سال قبل، از بخارا به استامبول و از آنجا به مدينه انتقال پيدا كرده و وقف شده است.هنگامي كه اين مطلب را در يك كتابي خواندم ناگهان به ذهنم رسيد كتابخانه‌اي كه از بخارا به مدينه منتقل شود،شامل کتاب‌ها و نوشته‌هاي بسياري از بزرگان خراسان بوده است.
*در عربستان چطور منابعي هم در آنجا وجود داشت؟
بعد از مراجعت به تهران به اين انديشه درآمدم که سفر به مدينه را هم انجام دهم و از کتابخانه استفاده کنم.در سال 1346 موفق شدم ويزاي عربستان سعودي را که در آن زمان بسيار مشکل بود، بگيرم.به همين دليل در ايام حج به مکه معظمه رفتم و بعد از مناسک حج دو ماه در حرمين شريفه مکه و مدينه اقامت کردم و از چند کتابخانه و مسجد شيخ‌الاسلام ديدن کردم-که کتابخانه بسيار مهم و داراي منابع فراواني است-به خصوص بسياري از مطالب و منابعي که من به دنبالش بودم در اين کتابخانه با ان روبرو شدم.
*در اين کتابخانه نسخ خطي فارسي هم وجود دارد؟
بله بيش از 500 نسخ خطي به زبان فارسي در اين کتابخانه وجود دارد.
*از عربستان به کجا سفر کرديد؟
از آنجا که بازگشتم تصميم گرفتم به هندوستان بروم؛چون هندوستان سرزميني‌ست که ايراني‌ها قرن‌ها در آن رفت و آمد داشته‌اند و فرهنگ فارسي از قرن چهارم تا سلطه اروپايي‌ها به طور کامل در آن وجود داشته است و کتاب‌هاي فارسي بسياري در اين کشور داريم.البته اين موضوع را از دانشمندان هم شنيده بودم و در کتابخانه‌ها با مصادر و منابعي که به اين امر گواهي مي‌دهد برخورد کرده بودم.
ادامه دارد...
