«ديگر اسمت را عوض نكن» به لايه‌هاي ديگري از جنگ مي‌پردازد
مهدي يزداني خرم در نشست نقد و بررسي كتاب «ديگر اسمت را عوض نكن» نوشته «مجيد قيصري» كه در فرهنگسراي پايداري برگزار شد، گفت: اين كتاب از لحاظ فرم، تكنيك و مضمون متفاوت‌تر از كتاب‌هاي ديگر است و به لايه‌هاي ديگري از جنگ مي‌پردازد.
به گزارش خبرنگار شهر، يزداني خرم با بيان مقدمه‌اي از ادبيات جنگ در سال‌هاي گذشته گفت: در زمان جنگ نوشته‌هايي با عنوان ادبيات دفاع، پايداري و مقاومت بنا به نوع جنگ و ميزان گستردگي آن توليد مي‌شود كه در كشور ما در دهه 60 مسووليت اين قضيه را بيشتر ارگان‌هاي رسمي مانند سازمان تبليغات اسلامي و يا حوزه هنري به عهده داشت.
وي با بيان اينكه جنگ ما ابعاد ارزشي و ايدئو‌لوژي پيدا كرد و نوع خاصي را از نويسندگان را جذب كرد افزود: اين وضعيت تا پس از جنگ هم ادامه يافت و نويسندگان مستعد درگير ادبيات جنگ نشدند. اما هم‌اكنون نسلي مانده است كه چون تجربه حضور در جنگ را داشته‌اند ادبيات جنگ را متفاوت‌تر توليد كرده‌اند و تجارب خود را در قالب داستان درآورده‌اند مانند نويسندگاني چون داوود غفار‌زادگان، محمدرضا كاتب، احمد دهقان، بايرامي و مجيد قيصري.
وي با اشاره به موضوع «كتاب ديگر اسمت را عوض نكن» اظهار داشت: اين كتاب رابطه يك سرباز وظيفه ايراني و يك افسر عراقي را پيگيري مي‌كند. متن قطعه قطعه است و وقتي نويسنده شروع به تكه‌تكه كردن متن مي‌كند مركز ثقل قصه خود را از بين مي‌برد بنابراين مخاطب ناچار مي‌شود اين تكه‌ها را مجزا بخواند، ارتباط دهد و به سوي مركزيت داستان برود.
يزداني خرم با بيان اينكه 90 درصد مخاطبان در خواندن يك داستان به دنبال نقطه ثقل "مانند يك قتل، يك رابطه يا يك شئي" مي‌گردند، ادامه داد: كار مهمي كه قيصري در اين رمان كرده است اين است كه داستان نقطه ثقل ندارد فقط رابطه 2 آدم است آن هم معلوم نيست جعلي است يا صادق. هنر قيصري اين است كه از يك ديده پسا‌‌مدرني استفاده كند، مركز ثقل را متلاشي كند تا به روح و مفهوم جنگ نزديك شود. آن فروپاشي و تكه‌تكه شدن ذهن و تاريخ با تكه‌تكه شدن متن عجين شده است، پس وقتي مخاطب شروع به وصل كردن اين تكه‌ها مي‌كند وارد مرحله صدق و كذب مي‌شود براي همين خيلي استادانه از فضا‌سازي دور مي‌شود.
اين منتقد كتاب با اظهار تاسف از اينكه كاش اين كتاب قدري حجيم‌تر مي‌شد، گفت: شايد نويسنده هراس داشت كه مخاطب در داستان گم شود ولي موضوع كتاب اين پتانسيل را دارا بود تا قصه را دو برابر كند.
يزداني خرم تصريح كرد: مفهوم سرباز در ادبيات ما دو شكل ارزشي يا نمونه آمريكايي (هاليوودي) دارد ولي قيصري در اين كتاب توانسته نمونه سومي را نيز به وجود آورد. سربازي كاملا رئاليستي كه صرفا انجام وظيفه مي‌كند، آرماني ندارد و دير كنجكاو مي‌شود و اين معمولي بودن در مقابل افسر عراقي كه تجارب بيشتري در موضوع جنگ دارد يك جور سنديت تاريخي ايجاد مي‌كند كه باعث جذابيت و سوالات بيشتري براي مخاطب مي‌شود.
همچنين خرمشهري كه قيصري روايت مي‌كند شهري نيست كه در چهارچوب ذهني ما تعريف شده است. تكنيك نامه‌نگاري بين سرباز و افسر عراقي نيز كلاسيك است همه اين عوامل باعث شده شناختي كه ما از ادبيات جنگ داريم واژگون شود در عين حالي كه ادبيات اين كتاب ضد جنگ نيست.
استفاده‌اي كه قيصري از ساختار تكه‌تكه شدن مي‌كند يك نوع كليپ به وجود مي‌آورد كه اين ساخت كليپ‌گونه باز كمك مي‌كند كه به مفهوم ابدي- ازلي كه در ادبيات به دنبال آن هستيم نزديك شويم. ادبيات جنگ از انواع ادبيات ديگر جدا نيست منتها اين چند تكه‌گي در اين متن فرايند خاصي را طي كرده كه از نقطه ثقلي كه مخاطب انتظار آن را دارد دور مي‌كند.
به گفته وي قيصري در اين كتاب از كليشه‌هايي كه داستان‌هاي جنگ زياد به آن مي‌پردازد عبور كرده است. همچنين از دژانره كردن شخصيت‌هاي داستان (قهرمان يا ضد قهرمان، دوست يا دشمن) نيز عبور كرده است.
يزداني خرم تصريح كرد: قيصري توانسته است در اين كتاب علاوه بر نگاه مذهبي بر جنگ از شعار‌گويي دور شود وي مي‌توانست به راحتي يك رئال و يك رمان خطي با همين شخصيت‌ها بنويسد. ولي در اين كتاب هم ادبيات جنگ و همه رمان جنگ تجربي را نگاشته است كه هر دو از جنبه‌هاي مثبت ادبيات هستند و بايد به آن احترام گذاشت.
به گزارش خبرنگار شهر، سومين نشست از سلسله نشست‌هاي «در جستجوي خاطره آفتاب» ويژه نقد ادبيات پايداري ايران شنبه هفته آينده با نقد و بررسي كتاب «زمستان 64» نوشته زنده‌ياد «اسماعيل فصيح» در فرهنگسراي پايداري برگزار مي‌شود.
