ملاحظاتي درباره گسترش پارکينگ‌هاي مکانيزه در شهر تهران
مسئول پاسخگويي به شهرونداني که به دليل وجود نقص فني در سيستم پارکينگ مکانيزه، خودروي آنها گرفتار شده و مدت‌هاي مديدي بايد منتظر انجام تعميرات لازم بماند، به عهده چه فرد و يا سازماني خواهد بود؟ و جبران خسارت‌هاي مادي ناشي از زمان هدر رفته چگونه در قانون پيش‌بيني شده است؟
بهزاد گروگان - کارشناس شهرساز
پارکينگ‌هاي مکانيزه بنا بر تبليغات انجام شده، مي‌توانند تا حدود زيادي معضل پارک خودرو را در برخي مناطق شهرهاي بزرگ حل كنند. مدل هاي گوناگوني از اين سيستم ابداع شده که ظرفيت آن از دو خودرو شروع و در موارد بزرگتر به ده ها خودرو بالغ مي‌شود. همچنين استقرار اين نوع پارکينگ ها بسته به موقعيت، در سطح زمين و يا در زيرزمين قابل پيش‌بيني است.
آمريکا نخستين کشوري است که به دليل تحول سريع و موتوريزه شدن گسترده در وسايل نقليه اش در اوايل قرن بيستم، ساخت پارکينگ مکانيزه را در دستور کار قرارداد. يکي ازنخستين پارکينگ هاي مکانيزه در سال 1937 ميلادي يعني بيش از 70 سال پيش در شهر شيکاگو ساخته شد و به بهره‌برداري رسيد. پس از جنگ جهاني دوم اين موج تحول و دگرگوني به اروپا رسيد و شهر لندن در ساخت پارکينگ مکانيزه پيش قدم گرديد.
هدف اين نوشتار توجه به مزاياي پارکينگ هاي مکانيزه نسبت به پارکينگ هاي طبقاتي و کاربرد آن در شهر تهران نخواهد بود، زيرا چند صباحي است تبليغات کافي در مورد فوايد استفاده از اين سيستمها از جمله نياز به فضاي محدود و ظرفيت زياد آن در پارک خودروو ... انجام شده است.
بلكه در اينجا نگاهي به معضلات بومي شدن اين وسيله و محدوديت‌هاي استفاده از اين تکنولوژي را در شهر تهران بررسي خواهيم کرد.
مشکلات پارکينگ ها مکانيزه خصوصا در ظرفيت بيش از 20 خودرو را به سه بخش عمده مي توان تقسيم کرد:
الف - بروز مشکلات ناشي از وجود نقص فني در خودروهاي داخلي فاقد استاندارد؛
ب - هزينه سنگين بهره‌برداري، نگهداري و پشتيباني که در دراز مدت مزيت اقتصادي اين سيستم را در مقابل پارکينگ هاي طبقاتي سنتي منتفي مي سازد؛
ج – مشکلات ناشي از وقوع زلزله.
از اينرو براي هر يک از سه وجه ذکر شده، چند نمونه بيان مي‌شود:
الف - بروز مشکلات ناشي از وجود نقص فني در خودروهاي داخلي فاقد استاندارد:
1- پارک فشرده و نزديک به يکديگر خودروها ريسک خطر را در اين پارکينگ‌ها افزايش مي‌دهد. مثلا 180 خودرو در يک پارکينگ مکانيزه، به فرض آنکه باک هر اتومبيل حدود 50 ليتر بنزين داشته باشد، به معني تراکم 90 بشکه 100 ليتري در يک فضاي بسيار محدود خواهد بود، که با توجه به نبود استانداردهاي لازم و وجود نقص فني برخي از خودروهاي ساخت داخل و آتش‌سوزي خود به خود آنها، به ويژه اينکه پارکينگ هاي مکانيزه بنا به ماهيت خود اغلب در نقاط فشرده شهر و يا در جوار ساختمان هاي مهم مستقر مي‌شوند.
2- چکه کردن و يا روان شدن روغن از خودرو در ايران امري معمولي محسوب مي‌شود و سطح و حاشيه خيابان ها گواه اين پديده است. ريزش روغن اتومبيل ها (که ماده‌اي شيميايي محسوب مي شود) در پارکينگ هاي مکانيزه علاوه بر افزايش احتمال بروز حريق در بلند مدت، موجب وارد شدن خسارت به اتومبيل هايي است که در زير اتومبيل‌هاي معيوب پارک مي شود.
3- بروز نقص فني اتومبيل پارک شده در پارکينگ مکانيزه و مشکلات ناشي از نحوه خارج کردن اتومبيل توسط نيروي انساني، از ديگر مواردي است که به آن توجه نشده است.
4- ...
ب - هزينه‌هاي بهره‌برداري، نگهداري و پشتيباني در دراز مدت مزيت اين سيستم را در مقابل پارکينگ هاي طبقاتي سنتي منتفي مي‌سازد:
1 - به نظر مي رسد که در توجيه اقتصادي و مزيت پارکينگ‌هاي طبقاتي به پارکينگ‌هاي سنتي طبقاتي، قيمت گران زمين در محدوده هاي مرکزي شهر مهمترين دليل باشد، خصوصا آنکه تعداد بسياري خودرو در فضاي محدود پارکينگ مکانيزه جاي خواهد گرفت.
اين توجيه اقتصادي، هنگامي صحيح است که هزينه هاي بهره برداري، نگهداري و پشتيباني پارکينگ مکانيزه با پارکينگ هاي سنتي را در يک دوره چند ساله مقايسه كنيم.
با اين مقايسه، به نظر مي رسد، در طولاني مدت هزينه‌هاي مختلف پارکينگ‌هاي مکانيزه توان رقابت اين سيستم را در مقابل پارکينگ‌هاي سنتي از دست مي دهد.
از اين روست که با گذشت بيش از 70 سال از احداث نخستين پارکينگ مکانيزه در آمريکا و محدوديت شديد اختصاص زمين براي پارک خودرو در اروپا و سرانه بالاي خودرو در اين قاره در مقايسه با کشورمان،ضريب نفوذ پارکينگ هاي مکانيزه در کشورهاي اروپايي با آهنگ کندي پيش مي‌رود.
2 - کندي سرعت ورود و خروج اتومبيل در پارکينگ‌هاي مکانيزه (به هر دليلي از جمله محدوديت‌هاي تکنيکي پارکينگ و...) پيامدهاي اقتصادي در بر خواهد داشت.
اگر براي ورود اتومبيل به پارکينگ مکانيزه و قرار گرفتن کامل در جايگاه خود به صورت اتوماتيک و همچنين برگشت اتومبيل از اين نوع پارکينگ، به استهلاک زماني حدود چهار دقيقه نياز باشد، تاثير اين مدت طولاني بر رانندگان موجب مي‌شود که اين وقت را به دنبال جستجوي پارک در حاشيه خيابانها باشند.
خصوصا آنکه اگر محل استقرار پارکينگ مکانيزه، جنب خيابان‌هاي با عرض نسبتا محدود و ترافيک زياد، پيش‌بيني شده باشد (که ظاهرا در تهران نيز دقيقا متراکم‌ترين محدوده‌ها چه از لحاظ ساختماني و چه از لحاظ ترافيکي کانديداي اجراي اين پروژه شده‌اند) بنابراين استهلاک زمان تقريبي چهار دقيقه براي ورود و خروج خودرو، در تداخل با زمان پيک ترافيک خيابان‌هاي شهر، به تدريج به صف طولاني براي دسترسي به پارکينگ مکانيزه تبديل خواهد شد.
3 – مسئول پاسخگويي به شهرونداني که به دليل وجود نقص فني در سيستم پارکينگ مکانيزه، اتومبيل آنها گرفتار شده و مدت‌هاي مديدي بايد منتظر انجام تعميرات لازم بمانند، به عهده چه فرد و يا سازماني خواهد بود؟ و جبران خسارت‌هاي مادي ناشي از زمان هدر رفته چگونه در قانون پيش بيني شده است؟
4 - ...
ج – مشکلات ناشي از وقوع زلزله:
اين موضوع از دوجنبه بيروني و دروني قابل بررسي است:
1 – در رفتار بيروني، سازه (بدنه و اسکلت) پارکينگ مکانيزه در هنگام زلزله مي تواند موجب وارد آوردن خسارت به ساختمان‌هاي اطراف بشود.
2 – در رفتار دروني، هنگام وقوع زلزله، امکان پرتاب شدن خودروها در داخل پارکينگ مکانيزه يا واژگون شدن آن و آسيب ديدن قطعات درون پارکينگ و قفل شدن سيستم و يا ريختن بنزين از برخي اتومبيل‌ها و وقوع آتش سوزي در پارکينگ مکانيزه و احتمال سرايت آن به اطراف محتمل است.
به نظر مي‌رسد مشکلات پارکينگ هاي مکانيزه نسبت مستقيم با افزايش تعداد ظرفيت آنها خواهد داشت؛ به عبارتي با افزايش توان ظرفيت پذيري اين سيستم، مشکلات آن نيز بالطبع گسترش پيدا کرده و ضعف آن در مقابل پارکينگ طبقاتي سنتي آشکارتر مي‌گردد.
به همين دليل پارکينگ هاي مکانيزه نيز مانند هر تکنولوژي جديد داراي مرزها و محدوديت‌هايي است که پرداختن دقيق به آنها مي‌تواند حد و اندازه انتظاراتمان را از کارايي و عملکرد آنها مشخص سازد.
بر اساس آنچه گفته شد ضرورت دارد كه براي هر يک از سرفصل‌هاي عنوان شده و ساير موارد اشاره نشده، مطالعات علمي توسط متخصصان انجام گيرد تا با جمع‌بندي ديدگاه‌هاي مختلف نسبت به اتخاذ يک تصميم منطقي در زمينه استفاده از پارکينگ‌هاي مكانيزه در سطح شهر تهران اقدام كرد.
