ايجاد مسيرهاي دوچرخه‌سواري در كلانشهر‌هاي دنيا به عنوان يكي از طرح‌هاي فوريتي و مورد نياز مديريت شهري، شهرداري‌ها را متقاعد كرد تا اين طرح را با محدوديت‌هايي مالي و زيرساخت‌ها به اجرا بگذارند اما به راستي شهروندان تا چه اندازه به آن توجه كردند و آن را مورد استقبال قرار دادند؟
به گزارش خبرنگار شهر، يكي از طرح‌هايي كه در سالهاي اخير مورد توجه شهردار و شهرداري‌‌هاي تهران قرار گرفت ايجاد مسيرهاي دوچرخه‌سواري براي تهراني‌ها بود تا از اين طريق شايد از بار ترافيك شهري و به دنبال آن آلودگي هواي تهران كم كنند اما با وجود تلاش شهرداري براي ايجاد فرهنگ دوچرخه‌سواري اين قضيه به طور عملي از سوي شهروندان مورد استقبال قرار نگرفته است.
به نظر مي‌رسد مدل، رنگ و سيستم صوتي خودو‌هايي با قيمت‌هاي 30 تا 60 ميليون در تهران همچنان آرزوي ارجحيت استفاده از دوچرخه به جاي خودرو را؛ يك خيال باطل جلوه دهد.
اما سوال اينجاست چه كسي مسوول است تا اين بينش تغيير كند، كدام سازمان يا نهادي بايد براي اين تغيير تلاش كند؟ سازمان محيط زيست كه داعيه محيط زيست شهري را دارد تا آلودگي صوتي و هوا را كم كند؟ شهرداري كه وظيفه مديريت شهري را بردوش مي‌كشد؟ كدام يك؟!
شايد هركدام از اين نهاد‌ها تا كنون به سهم خود براي ايجاد فرهنگ دوچرخه سواري تلاش كرده باشند، هنوز مدت زيادي از زماني كه شهردار تهران- محمد باقر قاليباف -منطقه 8 تهران را به عنوان پايگاه آزمايشي اين طرح معرفي كرد نمي‌گذرد اما شهروندان تا چه اندازه در آن مشاركت كردند؟
البته وقتي به ميان مردم بروي و از آنها درباره علت سوار نشدن بر دوچرخه بپرسي جواب‌هايي رديافت مي‌كنيد كه شايد ارتباطي به فراهم شدن زير ساخت‌ها نداشته باشد و بهانه اينكه مسيري براي دوچرخه‌سواري نيست را كمتر مي‌شنويد.
مهدي.ق شهروند تهراني در اين باره مي‌گويد:« براي من مسافت مهمترين دليل براي عدم استفاده از دوچرخه است چراكه محل كار از خانه خيلي دور است و براي پيمودن آن بايد ورزشكار باشم كه نيستم .»
اما اظهارنظر‌هاي مهدي.ن ديگر شهروندي تهراني متفاوت‌تر است او كه ساكن اتوبان محلاتي است معتقد است بسياري از ساكنان اين محله در بازار تهران كار مي‌كنند ولي هيچگاه كسي را نمي‌بيني كه با دوچرخه به محل كار خود برود. او مي‌گويد:« شايد استفاده از دوچرخه براي رفتن به محل كار مناسب نباشد اما براي استفاده سفر‌هاي كوتاه درون شهري بسيار مفيد و عملي است اما متاسفانه نگاه خوبي به كسي كه سوار بر دوچرخه است وجود ندارد.»
*** فرهنگ دوچرخه سواري در اروپا همچنان به مسير خود ادامه مي‌دهد
در حاليكه هنوز نوعي ترديد از سوي ايراني‌ها براي سوار شدن بر دوچرخه وجو دارد، انجام 500 هزار سفر با دوچرخه از سوي شهروندان لندني، به مناقصه گذاشتن اجراي طرح «دوچرخه كرايه‌اي» و آماده‌سازي مسيرهاي دوچرخه‌سواري در ماههاي و سالهاي اخير باعث شده تا ادعاي آنها براي كسب نتايج مثبت در بهبود وضعيت محيط زيست شهري ثابت شود، طوري كه به گفته شهردار لندن «بوريس جانسون» با افزايش 400 درصدي استفاده از دوچرخه تا سال 2025 در بعضي از مناطق شهري لندن، اين وسيله دو‌چرخ تبديل به ترجيح اول لندني‌ها مي‌شود.
«در شهر سيدني ايجاد 35 كيلومتر مسيري كه تنها براي دوچرخه تعيين شده باعث افزايش 500 درصدي ايجاد فرهنگ دوچرخه‌سواري در شهر مي‌شود.»
شهردار سيدني در حالي اين جملات را مي‌گويد كه براساس برنامه‌ريزي‌هاي انجام شده در اين شهر در سال 2007، 55 كيلومتر مسير دوچرخه‌سواري جدا از جاده‌هاي مخصوص اتومبيل در نظر گرفته شد.
به گفته شهردار سيدني «برنامه‌ريزان شهري در حال تحقيق و بررسي چگونگي گسترش سريع شبكه مسيرهاي دوچرخه‌سواري در سراسر شهر سيدني از جمله دستورالعمل‌هاي محلي هستند و به محض آماده‌شدن اين شبكه تمامي ساكنان از انجام چنين طرحي سودمند مي‌شوند.»
اين در حالي است كه بيشتر شهرهاي دنيا نيز مانند لندن، نيويورك، آمستردام، پاريس و ملبورن در اين خصوص و ايجاد مسيرهاي جداگانه دوچرخه‌سواري موفقيت قابل قبولي داشته‌اند.
اما به نظر مي‌رسد در تهران براي ايجاد فرهنگ دوچرخه سواري مسولان تنها به يك «اسم نمادين» اكتفا مي‌كنند. يكي از اين روز‌هاي نمادين روز «هواي پاك» است كه اين روز‌ها فقط نامي از آن به گوش مي‌رسد.
*** فرهنگ دوچرخه سواري در تهران از مسير خود خارج شد
شهرنشيني و سرعت افزايش جمعيت شهرنشين بر اساس گزارش‌هايي که از سوي سازمان ملل متحد در چهارمين مجمع جهاني شهري منتشر شد مهر تاييدي بر دغدغه‌هاي مسوولان محيط زيست شهري، شهردارهاي‌ها و دولت‌هاي وقت بود تا با توجه به آنچه مطرح مي‌شود به دنبال راهکارهايي عملي براي ادعاهاي کاغذي خود باشند. اما به نظر مي رسد مشاركت شهروندان در استفاده از دوچرخه براي سفر‌هاي درون شهري حلقه گمشده براي مبارزه با غول ترافيك و آلودگي هوا در تهران است.
جايگاه تهران در رتبه سي‌و‌سومين شهر بزرگ دنيا با افزايش ميانگين ساليانه 28/1 درصد و با جمعيتي در حدود 86/8 ميليون نفر در سال 2020 يعني فقط 12 سال ديگر زماني منجر به افزايش نگراني شهروندان و مسولان مي‌شود که بدانيم وضعيت ترافيك و آلودگي هوايي كه از آن ناشي مي‌شود چه سرانجامي خواهد داشت.
اما آيا تنها مسولان شهري بايد دغدغه اين معضل را داشته باشند؟ اين امر بر كسي پوشيده نيست كه تا مردم در طرحي مشاركت نكنند امكان اجراي كامل آن امكان پذير نخواهد بود اگرچه عملكرد مسولان نيز براي ايجاد انگيزه در ميان شهروندان قابل دفاع نيست ولي به راستي شما به عنوان يك شهروند تا چه‌اندازه در كاهش آلودگي شهر خود با استفاده از دوچرخه سهم داريد؟
چندي پيش در جريان بررسي يك فوريت طرح بسترسازي كالبدي، فرهنگي و اجتماعي براي گسترش استفاده از دوچرخه در شهر تهران كه به تصويب اعضا شوراي شهر تهران نيز رسيده رئيس كميسيون محيط‌زيست شوراي شهر تهران در گفت‌وگو با «شهر» بر استفاده زنان پايتخت از دوچرخه براي تردد تاكيد كرد و آن را در كاهش ترافيك موثر دانست.
معصومه ابتكار، كه احداث مسيرهاي دوچرخه‌سواري را براي كاهش آلودگي هوا و ترافيك ضروري مي‌داند، در اين باره گفت: اين طرح در صورت اجرايي شدن مي‌تواند به نتايج مثبتي منجر شود و از نظر زيست‌محيطي بسياري از مشكلات فعلي را حل مي‌كند.
ابتكار طرح استفاده از دوچرخه براي تردد در كلانشهرها مثل تهران را يك ضرورت دانست كه بايد در اين طرح زنان هم ديده شوند و آنها هم بتوانند براي تردد از اين وسيله نقليه استفاده كنند.
او تاكيد كرد: با توجه به وضعيت ترافيك تهران و ديگر مسائل نبايد نگاه جنسيتي به طرح استفاده از دوچرخه براي تردد داشت و شهرداري زمينه‌هايي را فراهم كند كه زنان هم بتوانند از دوچرخه استفاده كنند.
ابتكار معتقد است قبل از هر گونه اقدام اجرايي بايد علل شكست طرح سابق مسئولان شهري در مورد مسير دوچرخه‌سواري آسيب‌شناسي شود و مسئولان بدانند چرا اين طرح تداوم پيدا نكرد و بعد از آسيب‌شناسي همه بعدي آن اقدام به اجراي چنين طرحي كنند.
با اين وجود بايد منتظر بمانيم و ببينيم با توجه به آنچه به عنوان افق و چشم انداز شهري در طرح جامع ديده شده است مسيرهاي دوچرخه سواري و ايجاد فرهنگ آن در ميان شهروندان تا چه اندازه شكل عملي و كاربردي به خود مي‌گيرد و آيا دولت‌ها نيز كه هميشه دغدغه كاهش مصرف سوخت را به سينه مي‌زنند حمايتي از طرح‌هاي شهرداري خواهند كرد؟
