انسان‌های بی‌بصیرت دچار جهل مرکب هستند

به گزارش رسانه خبری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران؛ در آستانه ۹ دی و به مناسبت روز بصیرت، گفتگو درباره کتاب «بازگشت از نیمه راه» نوشته علی الفت‌پور با حضور حجت الاسلام محمد امین فیض آبادی در فرهنگسرای سرو بازخوانی شد. 

حجت الاسلام فیض آبادی گفت؛ قبل از بحث، لغت بصیرت را توضیح می‌دهم. بصیر در فرهنگ نامه به انسان بینا گفته می‌شود. اما باید ببینیم قرآن و اهل بیت در این باره چه می‌گویند. در قرآن آیه «ان الله بما تعلمون بصیر» یعنی اینکه خداوند به کارهایی که انجام می‌دهد، بصیر است. 

وی افزود: یعنی خداوند بر همه امور احاطه دارد و علم خداوند متعال علم حضوری است. علم حضوری مانند علم ما به احوالات درونیمان از جمله تشنگی و گرسنگی است. خداوند هم نسبت به بندگان خود بصیر است. در روایات هم متوجه این نکات دقیق می‌شویم. بصیر در نزد اهل بیت (ع) در مقابل کلمات مناظره، بحث و جاهل است. یعنی بصیر کسی است که جاهل نباشد و نیاز به مناظره برای روشن شدن هم نداشته باشد. 

حجت الاسلام فیض آبادی ادامه داد: روایت شده که شخصی خدمت امام حسین (ع) رسید و گفت می‌خواهم در باره دین بحث کنم. امام (ع) فرمود نیازی نمی‌بینم با شما مناظره کنم، چون نسبت به دین خود بصیر هستم. پس نیاز به مناظره و بحث ندارد. این بصیر بودن یعنی یقین داشتن و در کلام اهل بیت مراد‌‌ همان یقین است. روایت مشهوری وجود دارد که می‌فرماید عملی که پیوسته باشد، اگرچه کم اما با یقین و بصیرت انجام شود بر عمل کثیری که بدون یقین و بصیرت باشد، ارجحیت دارد. 

وی اضافه کرد: دیگر آنکه بصیرت مفهومی است که به تعبیر فلاسفه درجه بندی دارد که بالا‌ترین آن ابصر است. مثلا خورشید، لامپ و کرم شب تاب هریک نور دارند، اما نور خورشید قابل مقایسه با نور کرم شب تاب نیست. در مقابل مفاهیمی داریم که مساوی هستند. مثلا مفهوم انسان حیوان ناطق است یکی از این مفاهیم مساوی است، چون انسانی ناطق‌تر از دیگری نیست اما بصیر بودن درجه دارد و در نتیجه شخصی ممکن است از دیگری بصیر‌تر باشد. در ادعیه هم از خداوند متعال می‌خواهیم که بصیرتمان را زیاد کند. بصیرت ممکن است در همه افراد باشد، اما مراتب آن فرق می‌کند. 

حجت الاسلام فیض آبادی افزود: در طول تاریخ اسلام افرادی داشتیم که این بصیرت را نداشتند، یا جاهل بودند و مسئله برایشان روشن نبود و یا قبلا بصیر بودند و موانعی پیش آمد و دیگر بصیر نماندند. این موانع دلایل مادی و مالی دارد. بی‌بصیرتی از زمان پیش از حضرت رسول (ص) هم بود مثل بلعم باعورا و همچنین شخصی به نام حسان بن ثابت که معاصر حضرت رسول (ص) بود و در ابتدا در مدح پیغمبر (ص) شعر سروده و حتی به علی (ع) تبریک گفت، اما بعد‌ها به بیراهه رفت و این فرد را تحت تاثیر مسائل مادی می‌دانند که خلیفه سوم باعث آن شد. 

وی یادآور شد: در زمان امیرالمومنین علی (ع) هم در سه اتفاق فتنه به پا شد. یعنی اینکه در این حوادث تشخیص حق از باطل سخت شد، چون ظاهر دشمنان علی (ع) هم مذهبی بود و آن‌ها نماز می‌خواندند و عبادت می‌کردند و لشکریان علی (ع) دچار این شبهه می‌شدند که چرا ما باید با آن‌ها بجنگیم. این سه حادثه عبارت بودند از جنگ جمل، جنگ صفین و جنگ نهروان. 

فیض آبادی تصریح کرد: حتی داستانی در کتاب ارشاد القلوب نقل شده مبنی بر اینکه شبی حضرت علی (ع) به همراه کمیل در حال حرکت به منزل خود بود. در راه آن‌ها از خانه‌ای عبور کردند که کسی با صوتی زیبا قرآن می‌خواند و کمیل خیلی خوشش آمد و گفت خوشا به حال چنین کسی که در این وقت شب اینگونه مناجات می‌کند. اما علی (ع) در پاسخ به کمیل فرمود اینگونه نگاه نکن که او حال خوبی دارد و عاقبت این شخص را به تو نشان خواهم داد. بعد‌ها این فرد یکی از‌‌ همان افرادی بود که در جنگ نهروان به دست سپاهیان حضرت علی (ع) کشته شد. 

این روحانی ادامه داد: اما در زمان امام حسین (ع) هم شخصیتی به نام شبث بن ربعی وجود دارد که این فرد در طول حیات خود ۹ بار تغییر عقیده و رفتار داد. ابتدا پیرو ادعای سجاجی که ادعای پیامبری داشت شد، پس از آن مسلمان شد اما بعد به حمایت عثمان برخاست و در زمان حضرت علی (ع) به خوارج پیوست، اما بعد توبه کرد، ولی در عاشورا به لشکر عمربن سعد پیوست، دوباره توبه کرد و وارد سپاه مختار شد و فرمانده شرطه‌های کوفه شد. اما دوباره بر ضد مختار شد. این‌ها به این دلیل است که اینگونه افراد دچار جهل مرکب هستند. 

وی افزود: در زمان انقلاب اسلامی هم ما این بی‌بصیرتی را در برخی می‌بینیم. مثلا گروهی به نام فرقان بودند که رهبر آن شخصی به ظاهر روحانی بود و حتی در مدرسه مرحوم مجتهدی طلبه بود.، اما همین روحانی چند روحانی را ترور کرد از جمله شهید مطهری و حتی در لحظه‌های آخر عمر خود و در داد‌گاه هم ابراز پشیمانی نکرد. در دادگاه هم ادعا کرد شهید مطهری را به خاطر این ترور کرد که ایشان صاحب سه عامل زر و زور و ثروت بود و این مفهومی بود که ادعا می‌کرد از اندیشه‌های دکتر شریعتی گرفته بود، اما به غلط و با تحریف از آن استفاده کرده بود. در حالیکه شهید مطهری در آثار خود و همچنین سبک زندگی‌اش تاکید دارد که صرفا کسی را نباید به خاطر داشتن ثروت محکوم کرد. این در حالی است که در زمان حضرت رسول (ص) هم رفتارهای صوفیانه و پشمینه پوشی مردود شمرده می‌شد. 

وی تاکید کرد: دیگر اینکه می‌گفتند چرا کتاب شهید مطهری از سوی بنیاد فرح شایسته تقدیر شناخته شد. چون اگر ایشان مبارز بود، چرا باید بنیاد فرح به او جایزه بدهد. یا اینکه چرا داستان‌های او در رادیو رژیم شاه پخش شده است. اگر صاحب زور نیست، چرا این داستان‌ها در این رژیم پخش می‌شود. سوم اینکه گروه فرقان معتقد بودند روحانیون همه دروغگو و ریاکار هستند. پس می‌بینیم علت این ترور این بود که آن‌ها بصیرت نداشند و در واقع در جهل مرکب بسر می‌بردند. یعنی نمی‌دانستند که نمی‌دانند و یا در این باور غلط بودند که می‌دانند که همه چیز را می‌دانند. 

وی در پایان گفت: باید بدانیم که ثروت ماهیتاً چیز بدی نیست، بلکه این وابستگی به مال دنیا است که بد است. در ادامه نشست کتاب بازگشت از نیمه راه بازخوانی شد و مخاطبان درباره آن به گفتگو پرداختند.