میزگرد پژوهشی «جریان‌شناسی هنر انقلاب» برگزار شد

به گزارش رسانه خبری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، این نشست تخصصی به همت فرهنگسرای ارسباران و با حضور استادانی همچون محمود اسعدی کار‌شناس مدیریت رسانه، اردشیر صالح‌پور کار‌شناس تئا‌تر، کامبیز روشن‌روان متخصص در حوزه موسیقی و آهنگ‌سازی، سید عباس میرهاشمی مدیر انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس، غلامرضا اسلامی کار‌شناس معماری، اعظم راودراد از استادان جامعه‌شناسی هنر، شهرام گیل‌آبادی رئیس مرکز ارتباطات و امور بین‌الملل شهرداری تهران و محسن سلیمانی مدیر فرهنگی هنری منطقه ۳ و رئیس فرهنگسرای ارسباران برگزار شد.

 

در این نشست تخصصی محمود اسعدی کار‌شناس فرهنگ و رسانه با بیان اینکه نگاه به وضعیت فرهنگ و هنر کشور بعد از گذشت بیش از سه دهه از پیروزی انقلاب کاری ارزشمند است، گفت: وقتی دهه فجر می‌شود، موسیقی و سرودهای انقلابی برای ما نوستالژی است. در بازه زمانی دهه ۶۰ تا دهه ۸۰ در عرصه‌های هنری به‌ویژه موسیقی، شعر و هنرهای تجسمی اتفاقات بزرگی افتاده است که باید برای به ثمر رساندن آن‌ها، روشنگری کنیم. 

وی با اشاره به تقسیم‌بندی سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی از نظر فرهنگی، افزود: زمانی که هنوز ۲۰ ماه از انقلاب هم نگذشته بود، پدیده جنگ رخ داد، بر همین اساس فرصت برای بروز هنرهای انقلابی بسیار کم بود. 

اسعدی با بیان اینکه پیروزی انقلاب باعث شد که سواد مردم در عرصه‌های مختلف بیشتر شود، افزود: اگر مدیریت فرهنگی قوی بود، ادبیات انقلاب نیز به‌خوبی رشد می‌کرد. درباره ادبیات انقلاب باید جزئی‌نگر بود، اما به دلیل نبود سیاست فرهنگی، پس از بروز جنگ تحمیلی، ادبیات انقلاب جای خود را به ادبیات مقاومت داد. 

وی نبود نقد در عرصه‌های فرهنگ و هنر را یکی از آسیب‌های این عرصه عنوان کرد و گفت: در آن دوران افرادی که فعالیت‌های فرهنگی و هنری را نقد می‌کردند، مورد پذیرش نبودند. امروز جهان تشنه شنیدن و درک پیام انقلاب اسلامی است، اما متأسفانه مسئولان با تصمیم‌های نادرست اجازه انتشار درست این پیام به جهانیان را نمی‌دهند. 

اسعدی با اشاره به اینکه ما در زمینه ادبیات داستانی فعالیت چشمگیری نکردیم، بیان کرد: هم‌اکنون بسیاری از فیلم‌های ما در حال افول است، به خاطر اینکه فیلم‌نامه‌های قوی نداریم که این امر ناشی از این است که هنرمندان به مطالعه کم توجه هستند. 

وی با بیان اینکه رشد اساتید و دانشجویان در عرصه‌های فرهنگ و هنر یکی از مهم‌ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی‌ است، گفت: انقلاب اسلامی باید زمینه رشد هنر و خلق آثار هنری را فراهم کند تا هر کس با توجه به استعدادش در زمینه‌های فرهنگی و هنری فعالیت کند. باید بدانیم دانشگاه جایی برای خلق هنر نیست، بلکه مکانی برای فراهم کردن زمینه خلق آثار هنری است. 

اسعدی با اشاره به اینکه ما هنرمندان شاخصی داریم که متأسفانه در جامعه شناخته‌شده نیستند، گفت: پیش از انقلاب تعداد هنرمندان انگشت‌شمار بودند، به‌ویژه در عرصه هنرهای تجسمی و خوشنویسی، اما هم‌اکنون بیش از صدهزار خوشنویس در کشور فعالیت می‌کنند که این‌ها از دستاوردهای پیروزی انقلاب اسلامی به شمار می‌رود. 

وی با بیان اینکه نباید به داشته‌های خود شک کنیم بلکه باید به آن‌ها ایمان بیاوریم، گفت: استعدادهای زیادی در کشور داریم که باید آن‌ها را کشف کرده و از آنچه که داریم با الگوگیری از زبان هنر به دیگران منتقل کنیم، البته در این راستا نباید همیشه داشته‌های خود را به صورت غیراصولی مقایسه کنیم، بلکه باید در نحوه مدیریت هنری و فرهنگی بازنگری کرده و از آنچه که در دسترس داریم، به بهترین نحو ممکن استفاده کنیم. 

در ادامه اردشیر صالح‌پور کار‌شناس تئا‌تر با بیان اینکه هر انقلاب، حرکت و پدیده‌ مقبولیت و مشروعیت خود را از فرهنگ می‌گیرد، اظهار داشت: چیستی و کیستی انسان، جهان، عالم بالا، عالم درون و عالم پیرامون ما در فرهنگ معنا پیدا می‌کند. همه سمت‌وسو‌ها زمانی که به فرهنگ می‌رسد، معرفت جدیدی به انسان می‌دهد. 

وی با اشاره به اینکه انقلاب ما فرهنگی بود، همچنان که دین ما معجزه‌اش نیز فرهنگی است، افزود: شاید گاهی برای فعالیت در عرصه فرهنگ در تنگناهایی باشیم، اما وقتی از فرهنگ حرف می‌زنیم، تمامی دغدغه و ذهن ما به آن مشغول می‌شود. 

صالح‌پور با بیان اینکه فرهنگ در لغت به معنای آهنگ و قصد تعالی‌بخش است، گفت: سیاست معرفتش را از فرهنگ می‌گیرد، همواره باید برای رسیدن به تعالی به فرهنگ رجوع کنیم. ما در جهان اسلام نیز در زمینه‌های فرهنگی پیشینه خوبی داریم تا جایی که پیامبر (ص) فرمودند: «علم اگر در ثریا هم باشد، ایرانیان به آن دست خواهند یافت»، بنابراین ما از بسیاری از کشورهای دیگر در حوزه فرهنگ و هنر پیش‌گام‌تر هستیم. 

وی با اشاره به اینکه وقتی از فرهنگ و هنر حرف می‌زنیم باید به هویت و دین نیز بپردازیم، افزود: زیبا‌ترین تجلیات فرهنگ را باید به زبان هنر تبدیل و به دیگران منتقل کرد. صالح‌پور با بیان اینکه حوزه ادبیات نمایشی قبل از دوران فترت که پس از بروز انقلاب اسلامی پیش آمد، با برزخ کوچکی مواجه شد، گفت: در آن دوران هنرمندان به سمتی هدایت شدند تا بتوانند آثار هنری را خلق کنند. این دوره آغازگر حرکتی بود که با پدیده جنگ با تغییراتی مواجه شد. 

این کار‌شناس تئا‌تر با اشاره به اینکه بعد از جنگ تئا‌تر انقلاب جای خود را به تئا‌تر دفاع مقدس داد، افزود: در آن دوران ادبیات انقلاب نیز به ادبیات دفاع مقدس تبدیل شد. به‌طوری‌که می‌توانیم بگوییم ما دو انقلاب در کشور داشتیم، یک انقلاب در سال ۱۳۵۷ و بعد از آن دفاع مقدس که ما را به جریانی دیگر هدایت کرد. 

وی با بیان اینکه ما پیش از انقلاب مقدمه‌ای به‌عنوان تئا‌تر دفاع مقدس نداشتیم، گفت: تئا‌تر دفاع مقدس علاوه‌بر ایجاد خلاقیت جوششی، موجب تقویت روحیه هنرمندان و پیوند آن با زندگی جامعه را به همراه داشت. به‌طوری‌که روحیه انقلابی در تجلیات آثار نمایشی به‌خوبی دنبال شد. صالح‌پور با اشاره به اینکه هم‌اکنون با گذشت چند دهه از جنگ تحمیلی آثار نمایشی و فیلم‌های فاخری در عرصه دفاع مقدس داریم، افزود: دستاوردهایی که پس از جنگ تحمیلی حاصل شد، بسیار ارزشمند هستند. یکی از شاخصه‌های فرهنگ و هنر ایران این است، ما مردمی بودیم که به دین و فرهنگ توجه کردیم و حقیقت دین، فلسفه، هنر و فرهنگ را درهم آمیختیم و توانستیم در عرصه‌های فرهنگی پیشرفت کنیم. 

وی با بیان اینکه ما زیبایی‌شناسی را به هنر آمیخته و به هنر اسلامی لطافت بخشیدیم، خاطرنشان کرد: هویت اصلی ما در تعزیه نهفته است، چراکه تعزیه هنر ایرانی ـ اسلامی و شیعی است. صالح‌پور با اشاره به اینکه تعزیه متعلق به آرمان‌های ایرانی اسلامی است، گفت: هنر انقلاب باید از این ارزش‌ها و فرهنگ‌ها الگو بگیرد تا بتواند تعزیه که یگانه‌نمایش هنر اسلام است را به جهانیان نیز معرفی کند. 

این کار‌شناس تئا‌تر با بیان اینکه قرار نیست هر انقلابی عقبه خود را نفی کند، افزود: وقتی انقلابی صورت می‌گیرد به این معنا نیست که هرچه که در گذشته انجام گرفته، ضد ارزش بوده و باید آن را‌‌ رها کرد. ما در نظام کلان سیاسی جامعه احساس دغدغه هویت کردیم، بسیاری از ارزش‌ها عقبه‌هایی دارند، ‌به‌طوری‌که نمی‌توانیم پیروزی انقلاب را بدون قیام ۱۵ خرداد ۴۲ یا حضور روحانیت تصور کنیم. انقلاب مشروطه در مقابل استبداد قد علم کرد تا جریان‌های طاغوت را تغییر دهد.

 

وی با اشاره به اینکه پس از پیروزی انقلاب اسلامی تعداد دانشگاه‌ها رشد چشمگیری داشت، گفت: پیش از انقلاب فقط دو دانشگاه تئا‌تر داشتیم، اما حالا ۱۲ دپارتمان تئا‌تر در کشور داریم. بازیگران زن، کارگردان، طراحان صحنه همه و همه با رشد چشمگیری مواجه بودند، البته در زمینه ادبیات نمایشی، نقد و پژوهش هنوز هم به جایگاه مطلوبی نرسیده‌ایم. 

صالح‌پور نبود مدیریت کارآمد و پایدار را یکی از مهم‌ترین آسیب‌ها در زمینه تئا‌تر عنوان کرد و افزود: عمده‌ترین آسیبی که در تئا‌تر با آن مواجه هستیم، مدیریت ناآگاه و ناپایدار است. پس از انقلاب ۱۲ مدیر و ۲ سرپرست در تئا‌تر داشتیم که به‌طور میانگین هر ۲ سال یک نفر بر تئا‌تر مدیریت کرده است، درحالی‌که مدیر در این مدت نمی‌تواند به‌درستی برنامه‌ریزی کرده و آن‌ها را اجرا کند. 

وی با بیان اینکه خوشنویسی، منسجم‌ترین هنر پس از پیروزی انقلاب اسلامی است، خاطرنشان کرد: مشکل اصلی این است که ما همواره به هنر، پروژه‌ای نگاه کرده‌ایم نه پروسه‌ای، درحالی‌که برای رسیدن به تعالی در عرصه هنر، نباید به برگزاری همایش بسنده کرد، بلکه باید پروسه‌ای به آن نگاه کرد و برای رسیدن به جایگاه مطلوب، برنامه‌های مداوم و مستمر برگزار کرد. 

صالح‌پور با اشاره به اینکه نگاه سیاسی و دولتی به عرصه فرهنگ و هنر آسیبی جدی است، گفت: تصدی و دخالت دولت در عرصه فرهنگ باید کاهش یابد؛ چراکه فرهنگ را مردم به وجود می‌آورند، بنابراین خودشان هم باید از آن صیانت کنند. 

این کار‌شناس تئا‌تر با اشاره به اینکه مالکیت تنها کارخانه و ثروت نیست، تصریح کرد: مالکیت یک هنرمند هم اثرش است، ما هنوز نتوانسته‌ایم برای یک هنرمند استقلال ایجاد کنیم تا به‌راحتی بتواند به خلق آثار فاخر بپردازد. 

 

در ادامه میرهاشمی مدیر انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس، گفت: ۳۷ سال از پیروزی انقلاب اسلامی گذشت و نتوانستیم از این زمان استفاده کافی را ببریم.  وی ادامه داد: وقتی به دوره‌های انقلاب برمی‌گردیم می‌بینم که عکاسی سعی کرد خود را بشناسد و در دوره جنگ جهش جدی پیدا کرد که این جهش به انقلاب فرهنگی و رشد بعد از این جریان برمی‌گردد که امیدوارم یک سری مباحث پژوهشی و اهداف مشخصی را در ادامه ایجاد کند. 

میرهاشمی در خصوص نگاه انقلابی گفت: اگر بخواهیم به شناخت جدی برسیم باید دید که نگاه انقلابی در کدام جریان است. آیا انقلاب باعث خلق اثر شد یا اثری باعث بروز انقلاب شد؟ وقتی به کلمه انقلاب می‌رسیم باید بینیم منظور کدام انقلاب است. 

وی اضافه کرد: باید دید که دنیا را بر اساس داشته‌های خودمان نگاه می‌کنیم هر چه داشته‌ها عمیق باشد می‌تواند در دگرگونی و نگاه تاثیر داشته باشد. 

مدیر انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس درخصوص توجه به هنر انقلاب در حال حاضر، یادآور شد: متأسفانه امروز مباحث پژوهشی متوقف و نادیده گرفته شده و خیلی فعال نیست اگر نگاه کنیم در بحث‌های هنری می‌بینیم که آثار هنری و بسیاری از هنرمندان هنوز شناخته نشده‌اند و حتی در ارائه، آثار هنری داریم که به موزه‌ها راه پیدا نکردند و در معرض تهدید و انهدام قرار گرفتند. 

وی افزود: نشریات پیام انقلاب و امید انقلاب را در اوایل انقلاب داشتیم که از هنرهای تجسمی بهره می‌بردند. الان این آثار کجا نگهداری می‌شود؟! و چقدر به مردم شناسانده شدند؟! آیا این آثار مکتوب شدند. در سازمان‌های بزرگی مثل خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه‌های کیهان، اطلاعات، آثاری از بحث‌های تیپ‌شناسی و مباحث هنری دیده می‌شود که آن‌ها ارائه نشدند و از جریانی که می‌توانند ایجاد کنند دور شدند. 

میرهاشمی در پایان گفت: هر جا در حوزه فرهنگی دچار تاخیر شدیم، تقلید فرهنگی را به دنبال داشت؛ بعد از تقلید فرهنگی، جامعه دچار انجماد فرهنگی می‌شود و امیدواریم که هیچ وقت به انجماد فرهنگی نرسیم.

 

غلامرضا اسلامی از اساتید معماری و شهرسازی در ادامه این نشست اظهار داشت: تصور می‌کنم موضوع مورد بحث گسترده است و به نظرم باید انسجامی در حوزه هنر، دین، معرفت و علم به وجود آید چرا که نیاز جامعه را در این انسجام است. 

وی ادامه داد: باید حوزه‌های علمی، هنری و اعتقادی با هم مرتبط شوند؛ چیزی که بعد از رنسانس از هم جدا شد. در واقع باید دوستی و رفاقت را در حوزه‌های آموزشی و پژوهشی ایجاد کنیم.  اسلامی گفت: حوزه معماری فضای مناسبی برای زندگی به وجود می‌آورد که در این فضا به دنیا می‌آییم، زندگی می‌کنیم و می‌میریم. لذا باید فضای کلیتر برای قرار دادن این معانی پیدا کرد. 

وی در خصوص معرفی هنر انقلاب بیان داشت: معتقدم پیوند بین حق و واقع، هنر انسان است. وقتی که شور و عشق، احساس و درایت و عقل با هم مشارکت صددرصدی داشته و اثری خلق می‌شود می‌توان آن را هنر مردمی و انقلابی نامید که از فرهنگ به تمدن و از نهان به آشکار می‌آید. 

این استاد معماری در خصوص دسته‌بندی هنر گفت: دسته‌بندی در خصوص هنر انجام شده است که می‌توان به هنر برای هنر، هنر برای مردم، هنر با مردم و هنر توسط مردم اشاره کرد. همچنین در این دیدگاه‌ها بررسی کرد. دیدگاه گذشته‌نگر که حفظ و احیای ارزش‌های از دست رفته کار می‌کند و آنهایی که از دست رفته ذهنی است. نگاه حال نگر که به دنبال بقا هستند و از چیزی که دارند راضی هستند و این‌ها را اصلاح‌گر می‌نامند. آینده‌نگر که دیدگاهی پیشرو و به دنبال ساختن آینده بهتر هستند و آینده‌ساز‌ها هم ایده‌آلیست بوده و چیزی که نیست را می‌خواهند محقق کنند. 

اسلامی یادآور شد: انقلابی بودن در ذات اسلام است؛ پایداری آن هم در آینده‌نگری و آینده‌سازی و امید به بهتر شدن است. انقلابی شمشیر به دست گرفتن نیست بلکه پیاده کردن آرمان قابل تحقق است. 

وی گفت: تاریخ ساخته ذهن است و آنچه هست قدمت است؛ اگر چیزی قدیمی بوده اصیل است و اصالت نزد ما است؛ زمان در ذهن انسان شکل می‌گیرد و هر کس از نگاه خود تاریخ را تفسیر می‌کند اما قدمت وجود دارد. ما سرمایه‌هایی داریم که می‌توانیم اصیل‌ترین و پربار‌ترین آن را به کار ببریم. همچنین اعظم راودراد جامعه‌شناس هنر با بیان اینکه از منظر جامعه‌شناسی، هنر و جامعه رابطه تنگاتنگی دارند و نمی‌توان آن‌ها را از یکدیگر جدا کرد، گفت: ریشه هنر در جامعه است. وقتی به هنر انقلابی اشاره می‌کنیم، یعنی هنری که در شرایط انقلاب به منصه ظهور می‌رسد. 

وی با اشاره به اینکه ما دو مرحله در زمینه‌های فرهنگی داریم، افزود: یکی مرحله پیش از انقلاب است که افراد برای رسیدن به اهداف تلاش می‌کنند و مرحله دیگر پس ‌از انقلاب است که افراد سعی می‌کنند از نظر فرهنگی، هنری هم اهداف خود را رشد دهند و روح و هنر انقلاب را رقم بزنند. راودراد با بیان اینکه هنرمندان انقلابی به جسم و ماده روح می‌دهند، خاطرنشان کرد: هر جامعه‌ای که در آن انقلابی صورت گیرد، ممکن است با هنر انقلاب نیز مواجه شود، اما باید برای رسیدن به نتیجه مطلوب آن را هدایت و مدیریت کند. 

وی با اشاره به اینکه موسیقی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با کاستی‌هایی مواجه شد، گفت: زمانی که انقلاب رخ داد، انواع هنر‌ها وجود داشت، اما برخی دچار فترت شد که یکی از آن‌ها موسیقی بود که بعد از دوره‌ای حذف شد و دیگری تئا‌تر بود که با تغییرات شگرفی مواجه بود. نقاشی هم به سمت نقاشی انقلابی سوق یافت، پس‌ از آن نیز نقاشی انقلابی با نقاشی ایثار و شهادت همراه شد. 

راودراد با بیان اینکه افرادی که در زمینه نقاشی انقلابی و دفاع مقدس کار کرده بودند، در این فضا با هنر آشنا شدند، تصریح کرد: آن‌ها هنر جدیدی شکل دادند که تفاوت‌های بسیاری با هنر قبل از آن داشت. ما وقتی از جنگ فارغ شدیم، تصور بر این بود که باید به هنر جهت دهیم و از آن حمایت کرده و در‌‌نهایت هنر را مهندسی کنیم، اما با عدم توجه به هنرمندانی که با احساس کار می‌کنند، مواجه شدیم که این یکی از مهم‌ترین آسیب‌های هنر پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود. 

وی با اشاره به اینکه نگاه ما به هنر تا دهه ۷۰ نگاه ضروری نبود، گفت: ما به دلیل اینکه هنرمندان توجه ما را جلب کردند، به سمت هنر گرایش پیدا کردیم. تکلیف هنر تا پیش از این برای جامعه انقلابی ما مشخص نبود، اما پس از مدتی مردم متوجه شدند که هنر امری ضروری است و باید مورد توجه قرار گیرد. راودراد با بیان اینکه جامعه به‌جای توجه به محتوای هنر تنها به‌صورت و ظاهر آن پرداخت، افزود: اشکال مهمی که در آن زمان رخ داد، این بود که جامعه تنها به ظاهر و صورت هنر توجه کرد، در حالی‌که آنچه مورد نیاز مردم بود، اهمیت دادن به محتوای هنر به نظر می‌رسید اما متأسفانه در این زمینه با کاستی‌هایی روبرو شدیم که امیدواریم هم اکنون با حمایت مسئولان بتوانیم ضعف‌های گذشته را برطرف سازیم.