فیلمی درباره حس تجربه اندوزی و کنجکاوی / نگاهی دیگرگون به مفهوم زندگی

به گزارش رسانه خبری سازمان خبری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، روز گذشته ۱۳ تیرماه در ادامه سلسله جلسات «سینما و اندیشه» نشست بررسی دیالکتیک حیات در فیلم سینمایی «زندگی» به کارگردانی دنیل اسپینوزا و نویسندگی رت ریس و پال ورنیک با حضور سید مجید کمالی و محمدرضا مقدسیان در فرهنگ‌سرای اندیشه برگزار شد.

کمالی در ابتدای این نشست گفت: در سالیان اخیر رشته‌ای از شاخه‌های فلسفه و نقد سینما به وجود آمد به نام «فلسفه فیلم» که دو نوع رویکرد را در بر می‌گرفت. رویکرد اول فیلم و مباحث آن را به مثابه ابژه می‌نگرند و رویکرد دوم که رویکرد جدی تری است بیان می‌کند که فیلم نه به عنوان یک ابژه که به عنوان یک سوژه که خود می‌اندیشد مورد توجه قرار می‌گیرد. 

وی افزود: به‌ویژه وقتی به یک فیلمی می‌رسیم که از یک تباری برخوردار است و مشابه آن در تاریخ سینما بسیار است. فیلم «زندگی» نه تنها می‌اندیشد بلکه نماینده‌ای از سنت پیش از خودش نیز هست. اگر از این منظر به فیلم نگاه کنیم شما با موجودی سر و کار دارید که به جای ما، به عنوان تماشاگرانش خود مشغول فکر کردن است. فیلمی که پخش می‌شود به جای اینکه به صورت ابژه و موضوع تفکر ما باشد، برعکس عمل می‌کند و این ما هستیم که مورد تفکر فیلم قرار می‌گیریم.

 

این استاد دانشگاه اضافه کرد: مهم‌ترین چیزی که ما را به فیلم نزدیک می‌کند، عنوان فیلم است. زندگی واژه‌ای است که باید تعریف مشخصی از آن داشته باشیم. این فیلم قصد دارد تا جهت گیری دیگری نسبت به این معنا داشته باشد. معنای حیات و معنای زندگی در دوره معاصر در همه شاخه‌های فکری، معرفتی و سینما هم دوش هم پیش می‌رود. انسان معاصر به دنبال بحران‌هایی که پشت سر گذاشته و تجربیاتی که کسب کرده است یک خواست همیشگی و بنیادی را همیشه پیش چشم داشته است و یه عنوان یک هدف و افق به آن نگاه کرده و آن «هم زیست پذیر کردن» سیارات دیگر و موجودات متفاوت با یکدیگر است.

 

او با اشاره به دیالوگ‌های بازیگران در فیلم ادامه داد: در فیلم گزاره‌هایی را می‌بینید که در جای جای فیلم، هنرپیشه‌ها یک جمله را مدام تکرار می‌کنند و که مفهوم آن جمله این است که «زمین جای زندگی نیست» این تنفر که در جمله پایانی یکی از این شخصیت ها هم هست که «من نمی‌خوام پیش اون هشتاد میلیون برگردم» از یک طرف می‌تواند یک جمله کاملا احساسی باشد اما کسی دارد این حرف را می‌زند که خودش جرئی از آن هشتاد میلیون نفر است.

کمالی اضافه کرد: این همان دیالکتیک حیات است. یعنی یک وضع من و یک وضع مقابل یعنی یک بازه بزرگ که هم من در آن جای می‌گیرم هم مقابل من و اگر امکان نقابل به وجود بیایید، اتفاقاتی می‌افتد که این اتفاقات در بر هم کنش این دو وضع بحث دیگری از حیات را به وجود می‌آورد و ما هم در انتهای این فیلم شاهد همین وضع متفاوت هستیم. این موجود مریخی وارد کره زمین می‌شود. 

این کارشناس فلسفه اضافه کرد: البته من چندان این پایان بندی را مناسب اتمسفر حاکم بر فیلم نمی‌دانم و عقیده دارم که صرفا این آنتی تز را به وجود آورده‌اند تا فضا را برای نوشتن سناریوی دوم فیلم باز بگذارند و به نظر من با این اتفاق به کار لطمه زده‌اند.

مجید کمالی ادامه داد: البته سازندگان فیلم به نحوی دارند هشدارهایی را نسبت به وضعیت کنونی ما می‌دهند. یک هشدار جدی آن‌ها می تواند این باشد که جهان «اتوپیایی» غیر ممکن است و شما به هرکجا که بروید و هر ساحتی را که ببنید با همین تفکر انسانی می‌روید و این تفکر انسانی همین است که هست و اتفاقی فراتر از دنیای امروز را برای شما رقم نمی‌زند.

وی در خاتمه سخنان خود گفت: در نهایت این فیلم درباره «حس تجربه اندوزی و کنجکاوی» است. دیالوگی در فیلم هست در همان قسمت آغازین، زمانی که این موجود در حالت آزمایشگاهی است، دکتر دستش را جلو می‌برد و آن موجود خودش را به انگشت دست او نزدیک می‌کند. دکتر می‌گوید: «کنجکاوی‌اش از ترسش بیشتر است» او با این جمله دارد او را توصیف می‌کند و صفتی از این موجود و نحوه بودنش را برای ما روشن می‌کند. موجودی که ما به او امکان حیات می‌دهیم و در نهایت به نابودی خودمان منجر می‌شود. موجودی که با افزایش آگاهی‌اش که رفته به رفته به وجود می‌آید به ما می‌آموزد که دانش در گرو همین کنجکاوی است.

پرسش و پاسخ حاضران پایان بخش این نشست بود.