دوشنبه ۲۷ دی ۱۴۰۰
ساعت : ۲۰:۴۶
کد خبر: ۱۲۱۷۸۰
|
تاریخ انتشار: ۲۵ دی ۱۴۰۰ - ۱۵:۲۰
غلامعلی رجایی در سال های واپسین زندگی آیت الله هاشمی از مشاوران ایشان بود و چند کتاب نیز در باره آیت الله هاشمی تالیف کرده است. در مجموعه گفتگوهای انعکاس که همزمان با 19 دی، سالروز قیام مردم قم و همچنین درگذشت آیت الله هاشمی با ایشان از سوی فرهنگسرای امام (ره) انجام شد، نکات خواندنی از سبک زندگی امام (ره)، آیت الله هاشمی و شهید قاسم سلیمانی گفته شد که می خوانیم .
گفتگو با غلامعلی رجایی در مجموعه گفتگوهای انعکاس
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، غلامعلی رجایی، متولد 1336 در شهر دزفول و دانش آموخته تاریخ در مقطع دکترا و قریب سی اثر با موضوعات مختلف در باره شهدای دفاع مقدس و سیره امام خمینی (ره) تالیف کرده است. 
دکتر رجایی مدت کوتاهی قبل از انقلاب زندانی سیاسی بوده و پس از پیروزی انقلاب اسلامی به همکاری با نهادهای مختلف برآمده از انقلاب از جمله سپاه پاسداران، سازمان ارتباطات اسلامی و موسسات پژوهشی و تاریخ نگاری انقلاب و جنگ پیوست. وی سال های متمادی در مراحل مختلف دفاع مقدس حضور داشت و با فرماندهان برجسته دفاع مقدس در ارتباط بود و در سال های پایانی دفاع مقدس مسئولیت ستاد تبلیغات جنگ را نیز بر عهده داشته و از این جهت گفته های ارزشمندی از سال های خدمت خود دارد. 
همچنین ایشان در سال های واپسین زندگی آیت الله هاشمی از مشاوران ایشان بود و چند کتاب نیز در باره آیت الله هاشمی تالیف کرده است. در این قسمت از مجموعه گفتگوهای انعکاس که همزمان با 19 دی، سالروز قیام مردم قم و همچنین درگذشت آیت الله هاشمی با ایشان از سوی فرهنگسرای امام (ره) انجام شد، نکات شنیدنی از سبک زندگی امام، آیت الله هاشمی و شهید قاسم سلیمانی گفته شد که می خوانیم .

شما یکی از نویسندگانی هستید که در باره امام سیره نگاری داشته اید. به نظر شما تاریخ نگاری در باره امام چقدر موفق بوده است؟
آثاری که درباره امام منتشر شده ناقص و محدود است اما همین ها هم غنیمت است. مثلا کاری که اواخر دهه شصت از دکتر محمد حسین رجبی دوانی با عنوان زندگی سیاسی امام خمینی منتشر شده و اگرچه زندگی امام را تا سال 1343 بررسی کرده، اما کار خوبی است و همچنین کتاب زندگی و زمانه امام نوشته دکتر بهشتی سرشت هم کار خوبی است و به همین شکل کتاب های دیگری هم هستند. اخیرا هم کاری تالیفی از آقای شیرعلی نیا منتشر شده که خوب است اگرچه کار من سیره است و در جمع بندی می توانم بگویم تا امام خیلی فاصله داریم به خصوص اثری که امام را به خارجی ها معرفی کند منتشر نشده و هم چنین یک منتخبی هم از سیره لازم است که کار شود.

شما سابقه زندانی سیاسی زمان شاه را دارید و ضمنا بفرمایید اولین آشنایی شما با امام چگونه بود؟
بله، من زندانی سیاسی زمان شاه هستم و چهار نفر بودیم که روز 9 فروردین 1357 دستگیر شدیم و یکی از ما چهار نفر هم شهید شد. در باره اولین ملاقاتی که با امام داشتم در زمانی بود که ایشان در قم بودند و مقارن با ایامی بود که طرفداران مرحوم شریعتمداری در قم اغتشاش کرده بودند و قم مثل یک شهر جنگ زده بود و ما هم برای ملاقات دیر رسیده بودیم و می خواستند ما را راه ندهند و با اصرار ملاقات را مختصر کردند و متنی از سوی یکی از همراهان ما نوشته شده بود که بخوانند و امام گفت فرصت نیست و بدهید خودم می خوانم. من که دیدم ملاقات خلاصه شد گفتم حداقل چیزی به ما بگویید و ایشان شروع به گفتن این کردند که باید وحدت را حفظ کنیم. سپس جنگ شروع شد و من مسئول فرهنگی واحد کربلا شدم و به صورت شخصی از بیت امام وقت می گرفتم و کل حسینیه را از رزمندگان جنگ پر می کردم و معمولا هم امام صحبت نمی کرد و رزمندگان ابراز احساسات می کردند و البته امام گاهی هم صحبت می کردند که فیلم هایش موجود است. مثلا در عملیات فتح المبین یکی از دیدنی ترین صحنه هاست که بچه ها با کلاه کاسکت نشسته اند و امام می گوید من افتخار می کنم که از هوایی استنشاق می کنم که شما هم از آن استنشاق می کنید و این چیز عجیبی بود. بعدها امام گفتند برای چه این ها می آیند که مرا ببینند، بروند بجنگند و این ملاقات ها تعطیل شد و من ملاقات خصوصی می گرفتم برای مسئولان جبهه و یا خانواده شهدا که معمولا روزانه ده تا بیست نفر دیدار داشتند که من عموما سهمیه دو سه نفری را از دفتر امام می گرفتم. گاهی هم عکس هایی از شهدا و یا خود امام را می دادیم که امام امضا می کرد و بعدها گفتند دیگر عکس شهدا را ندهیم چون امام با دیدن آنها آه می کشد و متاثر می شود و این کار را نکنیم بهتر است. این خلاصه ای از آشنایی من با امام بود و قبل از انقلاب هم من دزفول بودم و ارتباطی هم با امام نداشتم.

امروز نوزدهم دی و سالروز قیام مردم قم است که نقطه آغاز انقلاب اسلامی بود. آیا شما خاطره ای از این روز دارید؟
آن زمان من دانشجوی تربیت معلم در اهواز بودم و نماز را در دانشگاه می خواندیم و آنجا تصمیم گرفته شد که به مناسبت برگزاری چهلم درگذشت حاج اقا مصطفی که کمی قبل از نوزدهم دی 1356 بود به قم برویم و رفتیم و آقای ربانی املشی و معادیخواه و مرحوم خلخالی هم در آن مراسم سخنرانی کردند و اقای املشی خیلی تند صحبت کرد و گریزی به تاریخ اسلام زدند و عباراتی مثل یزید حسین کش را بکار بردند و نیروهای رژیم هم مسجد اعظم را محاصره کردند و به محض اینکه ما از مسجد خارج شدیم پشت سر ما درگیری شد و مردم را زدند و ما فرار کردیم و به بازار خان رفتیم که یک طاق ضربی داشت که هنوز هم هست و آنجا هم تعقیب کردند و جنگ و گریز شد و بالاخره ما از این وضعیت خارج شدیم و این شرحی از حضور ما در چهلم آقا مصطفی بود و این چهلم مبدایی برای اتفاقات دیگر بود. نوزدهم دی هم شروعی برای انقلاب بود مثل هر اتفاق تاریخی که یک شروعی دارد. ضمنا این اتفاقات به دلیل کاریزمای امام هم بود که خدا کمک کرد و مردم، امام ندیده را چگونه از طریق نوار کاست که از نجف و پاریس می آمد پیروی کردند و اصلا انقلاب ما به انقلاب کاست ها مشهور شد. به جرات می گویم نودو نه درصد شهدای جنگ و یا شهدای دیگر امام را از نزدیک ندیدند اما با اعتقاد به رهبری ایشان رفتند و شهید شدند و دامنه این قربانی شدن تا اردوگاههای عراق هم کشیده شد. من 5 جلد کتاب در باره فرهنگ آزادگان نوشتم و شهدایی را نام برده ام که به دلیل توهین نکردن به امام به شهادت رسانده اند.
 
در صحبت هایتان اشاره داشتید به کتاب خاطرات آزادگان لذا می خواستیم اشاره ای به همان کتاب و ضمنا تاریخ نگاری دفاع مقدس داشته باشید.
معمولا شمار تالیفاتم یادم نیست ولی 5 جلد برای آزادگان نوشتم و کاری را شروع کردم در رابطه با سیره شهدای جنگ که تحت عنوان لحظه های آسمانی از سوی حوزه هنری منتشر شده و کتابی با عنوان برگ هایی از بهشت دارم که انتشارات سپاه منتشر کرد و همچنین کتاب صنوبرهای سرخ با شهدایی مثل چمران، علم الهدی و فهمیده و شهدای دیگر که منتشر شده اند. اما کاری را که خیلی به آن مشعوف هستم، لحظه های آسمانی است. این کتاب کرامات شهدا است و به ذهنم رسید که این شهدا بعضا عنایتی به آنها شده و چشم دلشان باز شده و هم رفتن و لحظه و مکان شهادت خودشان را می دانستند که نمونه آن شهید حاج قاسم سلیمانی است که از دوستان خوب من هم بود و خداوند انشالله با امام حسین (ع) محشورشان کند برای من در سفر مکه که یک ماه هم اتاق بودیم تعریف کرد. آن کسی که ایشان وصیت کرد که پیش او دفن شود، شهید محمد حسین یوسف الهی بود و من سر قبر او رفتم و فاتحه خواندم چون حدود بیست سال قبل در کرمان سخنرانی داشتم و قاسم چون می دانست شهید می شود و گفته می شود حتی این را محمد حسین به او گفته بود که تو در فاطمیه شهید می شوی اما قاسم به جای اینکه بگوید من را پیش امام حسین دفن کنید یا نجف، می گوید من را پیش محمد حسین دفن کنید که به وصیتش هم عمل شد. اجمالا کتاب لحظه های آسمانی چهار جلد است که به مخاطبان و متدینین توصیه می کنم بخوانند و من این ها را تحقیق کردم و حتی هر چیزی را هم قبول نمی کردم. 

امروز سالگرد درگذشت آیت الله هاشمی رفسنجانی هم هست که یکی از ارکان انقلاب بودند و می خواستیم اشاره ای داشته باشید به قرابتی که با حضرت امام داشتند و فضایی که بین آن دو بزرگوار وجود داشت؟
آقای هاشمی یکی از ارکان نبودند بلکه به نظر من یکی از مهمترین ارکان بودند. چند نفر در انقلاب در کمک به امام خیلی نقش داشتند که یکی مرحوم سید علی اندرزگو بود و آقای هاشمی و سید محمود طالقانی و البته دیگرانی هم بودند از جمله شهید بهشتی و شهید مطهری و دیگرانی که بخواهم ذکر کنم طولانی می شود. آقای هاشمی از سیزده سالگی که به قم آمد در کوچه ای مستقر شد که خانه امام آنجا بود و به نقل از خودشان این حسن تصادفی بود که می گفتند با امام به حرم می رفتند و به درس برمی گشتند و بعد با حاج آقا مصطفی رفیق می شود و ارتباطش هم با امام حفظ می شود و به امام نزدیک می شود. من در بررسی هایم به این نتیجه رسیدم و دیگران هم گفته اند که کسی از هاشمی به امام نزدیک تر نبود و وقتی کسی جرات نداشت که با امام حرف بزند این آقای هاشمی بود که حرف می زد و گاهی هم که امام زیر بار حرفهایش نمی رفت و طبیعی هم بود که بعضی چیزها را نپذیرد، آقای هاشمی گریه می کرد. مواردی مثل پذیرش قطعنامه و اینکه بعد از بمباران حلبچه آقای هاشمی نزد امام رفت و گفت اگر صدام که به مردم خودش رحم نمی کند، در شهرهای ما این جنایت را انجام دهد ما چه خواهیم کرد و وضعیت اقتصادی را هم تشریح کرد و حتی داوطلب پذیرش مسئولیت قطعنامه هم شد و به هر حال آقای هاشمی به امام نزدیک بود و امام فرماندهی جنگ را به ایشان واگذار کرد و در این باره کتابی با عنوان بررسی روابط امام با هاشمی نوشته ام که نشر ذکر منتشر کرده و آنجا چندین کنش بین هاشمی و امام را تحلیل کرده ام گاه در قالب منتقد، گاه در قالب مشاور، گاه در قالب سخنگو و گاهی هم آن کسی است که در غیاب امام کشور را اداره می کند با اینکه رئیس مجلس هست و کدهایش را هم داده ام. 

چند روزی است که از ایام سالگرد شهادت شهید سردار حاج قاسم سلیمانی سپری می شود و به خصوص اینکه مراسم کم نظیری هم در این ایام مقارن با روز شهادت حضرت فاطمه (س) و همراه با تشییع 150 شهید گمنام برگزار شد. لذا می خواستیم شما درباره نقش ایشان و اگر خاطره ای از ایشان دارید و تاثیرپذیری ایشان از مکتب حضرت امام کمی صحبت بفرمایید؟

(با ابراز تاثر فراوان) حاج قاسم از شهدایی بود که خدا ذخیره کرد برای نسلی که شهدا را ندیده بودند و همینطور که خودشان گفتند کوشید که شهید شود و آخرش هم شد. بچه های جنگ زیاد همدیگر را می دیدند اما بعد از جنگ این دیدارها کمتر شد و گاهی که حاج قاسم نماز جمعه می رفت به من می گفت رجایی بیا در خیابان طالقانی همدیگر را ببینیم و جالب بود ایشان یک زیراندازی آورده بودند که روی آن می نشستند و من هم همراهی شان می کردم و یک ماهی هم با هم به عنوان بازرسان بعثه در سفر حج هم اتاق بودیم و یکی از خاطراتم این است که حاج قاسم کنار چاه زمزم و روبروی کعبه ایستاد و مشغول دعا کردن شد و خیلی طولش داد و اشک خیلی قشنگی هم می ریخت و اگرچه چیزهایی که می گفت من نمی شنیدم و شاید احتمالا شهادت را می خواست و به کمتر از این هم قانع نبود. حاج قاسم نیاز به بزرگنمایی ندارد چون خیلی الآن دارند در این باره تبلیغ می کنند و خودش هم حتما ناراضی هست چون گفته بود من را با عنوان سرباز بنویسید و این جور پرداختن به شهدا به نظر من خوب نیست و اثر منفی دارد. حاج قاسم را خدا ذخیره کرد تا کسانیکه نوشته هایی از شهدا دیده اند، عینا این را ببینند و آخرین باری که من ایشان را دیدم در مجلس ختمی بود و دوربین هایی در حال کار بودند و ایشان گفت به این ها بگویید بروند و می خواست که در دوربین ها نیفتد که حالا یا هدفش این بود که از نظر امنیتی پخش نشود چون باهوش بود و به هرحال کمی با هم گپ زدیم و بعد هم دیگر ایشان را ندیدم. به هر حال وی خیلی خوب در دل مردم جای گرفت و توسط یکی از بدترین آدم ها و در کشور غریب به شهادت رسید و انشالله خداوند به ما توفیق دهد که بتوانیم قدر این سرمایه ها و ذخایر را بدانیم.

چه شد که شهید سلیمانی و شهدایی والامقام در مکتب امام خمینی پرورش یافتند؟ 
در جایی گفتم که باید میوه و درخت را با هم دید و امثال حاج قاسم مثل همان میوه هایی هستند که برگ و بار امام این ها  رشد داد و عرضه کرد وباید اول درختی را که این میوه ها را بار داده، دید و رابطه حاج قاسم با امام شبیه به همان است و این ها میوه هایی هستند که از همان درخت امام به بار نشسته اند و شما اگر شخصیت شناسی بچه های جنگ و فرماندهان را نگاه کنید یکی دوتایشان بنا بودند، خود حاج قاسم داشت در پادگان آموزش می دید که بعد همراه  گروهی به نام گروه ثارالله از کرمان به ماهشهر آمد و تا قبل از اینکه وارد جنگ شود اصلا آقای هاشمی را نمی شناخت و چیزی من ندیدم که مبارز سیاسی باشد و حتی شنیدید که در گزینش به خاطر آستین کوتاه و سگک شلوارش رد شد، اما امام عرصه ای را ایجاد کرد که امثال این جوانان بیست و چند ساله مثل مهدی باکری و احمد کاظمی و محسن رضایی و شمخانی و رشید و حسن باقری و خرازی آمدند و همه اینها را محسن رضایی با آن روحیه ای که داشت پر و بال داد و حسن باقری و قاسم سلیمانی را از شوش آورد و گفت بروید و تیپ تشکیل دهید که البته قاسم زیر بار نرفت ولی بعد که گفتند باید این کار را انجام بدهی، رفت و تیپ ثارالله را تشکیل داد و در خرمشهر عملیات کردند و از لشکرهای خط شکن شدند و به هر حال حاج قاسم برگ و بار درخت امام هست و از امام کمتر گفته شده که چه تولیداتی به لحاظ شخصیت ها از جمله شهید سلیمانی و شهدای دیگر داشته است. این ها به امام عشق وافری داشتند و حتی برخی وصیت می کردند که کفن هایشان را امام تبرک کند و بعضی می گفتند عکس امام را داخل قبر ما بگذارید که البته این ها مفصل هست و جان باختند برای امامی که ندیده بودند و به هر حال فکر می کنم حرفی که امام گفته بود اسلام باید حرفش را در این عصر بزند قاسم شنید و در ادامه رهبری امام از رهبری حضرت آیت الله خامنه ای اطاعت کرد و اینجور در میدان موفق بود.

در مورد سبک زندگی امام از همان منظری که خود شما تحقیق و بررسی فرمودید اشاره کنید.
در باره سبک زندگی امام به نظر من کار نشده است و ایشان در این زمینه ناشناخته هستند. البته زندگی با ایشان هم شیرینی هایی داشته و هم سختی هایی داشته است مثلا فرض کنید چشم های همسر ایشان مشکل پیدا کرد و خواست به اسپانیا برود اما امام گفت نه همین داخل درمان شود و اصرار کرد و باز هم گفت نه داخل و بعد خانم امام به او می گوید دیگر این را تحمل نمی کنم و وقتی امام می بیند که این اخطار جدی است به حاج احمد آقا می گوید خانم را به اسپانیا بفرستید و خانم امام هم به اسپانیا می رود. البته بعضی بهانه می آورند خوب چه اشکالی دارد وقتی آنجا اطمینان بیشتری هست و سلامت بدن نعمت خداست اما نباید فراموش کنیم که به شکلی خانم امام نوه خزانه دار ناصرالدینشاه و از خانواده اشرافی است و زن یک طلبه در قم می شود که به قول خودشان تمام اطراف مزار حضرت معصومه قبر است و هوای گرم و نامناسب در قم و شما می بینید یک دختر اشرافی تهرانی متمکن متمول به خانه یک طلبه برود که این جور رعایت می کند و در نجف تلفن ندارند، به خانه همسایه می رود و به بچه هایش زنگ می زند و کسی که می توانست صد بار زندگی طلاب قم را بخرد و ولی یک چنین سختی هایی را تحمل می کند و در نهایت هم امام به احمدآقا توصیه می کند که خلاف امر ایشان رفتار نکن و در عین حال وقتی حکم نمایندگی ایران در سفر حج به حاج احمد آقا داده شد، خانم گفت که احمد آقا نرود و ایشان رفت و استعفا کرد و آیت الله خامنه ای هم به احترام حرف همسر امام پذیرفت. یا در مورد نماز خواندن نوه ها مثلا گاهی که نزد امام بودند و می خوابیدند، امام آنها را بیدار نمی کرد و اینکه نماز این ها قضا شود می گفت من تکلیف ندارم و اگر بگویند، من بیدار می کنم در حالیکه همین ها در خانوده های سنتی رعایت نمی شود. در نجف هم گفتند یخچال بگیریم، گفت مگر همه طلبه ها یخچال دارند و خیلی مهم هست که در گرمای عراق شما نمی توانید بدون کولر و یخچال زندگی کنید. حتی املاک پدری امام را آقای جلالی خمینی در حدود چهل تا پنجاه قطعه تقسیم کرد و به کشاورزان داد و به نظر من امام با این کار خودش را از آن طبقه جدا کرد و آمد در یک سطح طبقه پایین زندگی کرد و من در همین کتاب های 5 جلدی نوشته ام که امام سرما خورده چون شوفاژهایشان خراب بوده، نفتشان را مثل همه سهمیه می گرفتند و تایدشان سهمیه بوده و یکی از این آقایان که ملاقات می کند می گوید گفتم از خانه برایشان تاید ببرید با اینکه آدم باید در چنین موقعیتی قرار بگیرد تا بفهمد آدم هایی که با دفتر ایشان مرتبط هستند باید سهمیه ها را رعایت کنند و ایشان مبالغ خرجی را می نوشت و برمخارج دفتر خود نظارت شدید داشت و به هر حال ایشان مقید به اعتدال در مصرف وسطح پایین زندگی مردم و کنده شدن از طبقات بود و احمد اقا قسم می خورد که بابام همینطور که در بیرون هست، در خانه هم هست با این تفاوت که رسمیت ساقط می شود. همچنین امام در ادب و موازین اجتماعی هم خیلی رعایت می کرد مثلا یک بار شاه گفته بود این آقای خمینی طرفدار فئودال ها و ملاک ها است و یکی از این نویسندگان که خیلی هم هتاک است جوابش را داده بود و خیلی هم به شاه فحش داده بود و امام به او نوشته بود که پدرم کلی برای من زمین و ملک گذاشته بود و حتی آقای پسندیده می گوید که پدر ما اگرچه معروف به آقا مصطفی امام جمعه بود اما ملاک و در کار ملک بود و ممانعتی هم ندارد که کسی روحانی باشد و کار دنیا هم کند و امام مراقب بود که به مردم دروغ گفته نشود و حرف خوبی که زد این بود که توصیه کرد سعی کنید در انتقال تاریخ به مردم دروغ نگویید و من مطمئن هستم که به امام نقدهایی وارد است که به جایش گفته شده و خواهد شد اما امام بسیار صالح بود. 

نظر شما