آلبوم و کتاب «ردیف ویلن استاد حسین یاحقی» در ارسباران رونمایی شد

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، در آیین رونمایی از کتاب و آلبوم صوتی  «ردیف ویلن استاد حسین یاحقی؛ دوره اول» که پنجشنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵ در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد، ضمن مرور ابعاد هنری و تاریخی زندگی این استاد برجسته، بخش‌هایی کمترشنیده‌شده از آثار او پخش شد و روند پژوهش، بازنویسی و انتشار ردیف ویلن وی مورد بررسی قرار گرفت.

در آغاز مراسم، «شهاب مِنا»، مدیرمسئول نشر خُنیاگر و ناشر اثر با اشاره به نزدیک‌شدن پنجاه‌وهشتمین سالگرد درگذشت استاد حسین یاحقی بر ضرورت بازشناسی جایگاه این هنرمند در تاریخ موسیقی ایران تأکید کرد.

او با بیان اینکه بسیاری از موسیقی‌دانان و علاقه‌مندان نسل امروز آشنایی کافی با آثار و شیوه نوازندگی حسین یاحقی ندارند، گفت این برنامه فراتر از رونمایی یک کتاب و آلبوم و با هدف معرفی بیشتر شخصیت هنری و میراث موسیقایی این استاد برگزار شده است.

در این میان با اشاره به رشد «حسین یاحقی» در خانواده‌ای هنرمند، کلیپی درباره زندگی و خانواده او به نمایش درآمد که متن آن را «بهزاد یاحقی»، فرزند این هنرمند، نوشته بود. سپس شعری از «اسماعیل نواب صفا» در ستایش استاد حسین یاحقی خوانده شد و بخش‌هایی از تک‌نوازی او در آواز بیات ترک برای نخستین‌بار در معرض شنیدن عموم قرار گرفت. همچنین فهرستی از آثار صوتی به‌جامانده از این هنرمند معرفی شد.

جایگاه ویلن در موسیقی ایرانی و اهمیت ردیف «حسین یاحقی»

«شهاب مِنا» در بخش دیگری از سخنان خود به پیشینه حضور ویلن در ایران و گسترش جایگاه این ساز در موسیقی دستگاهی پرداخت. به گفته او، اگرچه ویلن از دوره پهلوی اول به‌تدریج در موسیقی ایران رواج بیشتری یافت در دهه‌های بعد به یکی از ساز‌های مهم در اجرای موسیقی دستگاهی تبدیل شد؛ هرچند سابقه حضور آن در ایران به سال‌هایی پیش‌تر بازمی‌گردد.

ناشر اثر همچنین دیدگاه‌های خود را درباره محدودشدن جایگاه ویلن در موسیقی ایرانی پس از انقلاب اسلامی و حذف آن از بخشی از گروه‌نوازی‌ها و نظام آموزشی موسیقی مطرح کرد. او با اشاره به محدودیت‌های موجود در آموزش شیوه ایرانی ویلن‌نوازی بر لزوم توجه به ظرفیت‌های آموزشی ردیف استاد یاحقی تأکید کرد و این اثر را منبعی ارزشمند برای آموزش موسیقی ایرانی به‌ویژه آموزش ردیف به نوازندگان کمانچه، دانست.

«محمدرضا شرایلی»، پژوهشگر موسیقی، نیز با مرور تاریخچه حضور ویلن در ایران به جایگاه حسین یاحقی در سنت ویلن‌نوازی ایرانی و نقش او در انتقال کارگان موسیقی دوره قاجار و آموزش این ساز پرداخت.

بازنوازی آثار و مرور اسناد صوتی و تاریخی

در بخش اجرای موسیقی، «آریا طاری»، نوازنده ویلن و دانشجوی سال پایانی کارشناسی موسیقی در دانشگاه علمی‌کاربردی که طی سال‌های اخیر بر شیوه نوازندگی حسین یاحقی متمرکز بوده است با همراهی تنبک «محمدرضا دوستی»، قطعاتی از آلبوم «دیروزی‌ها» را اجرا کرد؛ آلبومی شامل نواخته‌های منتشرشده از ارکستر حسین یاحقی. این اجرا با بازنوازی بخش‌هایی از تک‌نوازی‌های استاد یاحقی و تلاش برای نزدیک‌شدن به شیوه اجرایی اصل آثار همراه بود.

بخش دیگری از برنامه به پخش مصاحبه‌ای رادیویی با «حسین یاحقی» اختصاص داشت. او در این گفت‌و‌گو درباره نوازندگی فرزندانش سخن گفته و از «محمدحسین یاحقی»، فرزند ارشد خود به‌عنوان نوازنده‌ای خوش‌آتیه یاد کرده بود.

در همین بخش، چگونگی شکل‌گیری تصنیف «بی‌خبر» با آهنگ «حسین یاحقی» و شعر «اسماعیل نواب صفا» روایت شد و اجرای این اثر با صدای «عبدالعلی وزیری» برای حاضران پخش شد. همچنین تک‌نوازی «محمدحسین یاحقی» در آواز افشاری برای نخستین‌بار به گوش مخاطبان رسید.

«شهاب مِنا» با اشاره به نقش محمدحسین یاحقی در اداره کلاس‌های آموزش ویلن پدر و نظارت بر ویرایش ردیف او، سندی به خط «محمدحسین یاحقی» را برای حاضران قرائت کرد. این سند در ابتدای دوره سوم ردیف ویلن استاد «حسین یاحقی» درج شده است.

بررسی نسخه‌های ردیف ویلن و روند آماده‌سازی اثر

معرفی نسخه‌های مختلف پنج دوره ردیف ویلن استاد حسین یاحقی نیز از محور‌های این نشست بود. در این قسمت، با ارائه نمودار‌های آماری، روند تدوین و انتشار دوره‌های پنج‌گانه تشریح شد و تصاویری از صفحات سه نسخه دست‌نویس دوره اول به نمایش درآمد؛ نسخه‌هایی متعلق به حسین یاحقی و دو تن از شاگردان او، غلامحسین نیکرویان و داوود آهن.

سپس پیام صوتی «محمود یاحقی»، فرزند دوم استاد «حسین یاحقی»، پخش شد. او در این پیام، ضمن بیان خاطرات و ارائه توضیحات فنی و تاریخی درباره پدرش، درباره فرایند انتخاب نسخه مبنا برای بازنویسی و ویرایش دوره اول ردیف ویلن توضیح داد و از همکاری خود در تطبیق نت‌نویسی رایانه‌ای با نسخه اصلی دست‌نویس سخن گفت.

پس از آن، «شهاب مِنا» مراحل بازنویسی و ویرایش نت‌های کتاب را تشریح کرد و از همکاری «محمود یاحقی»، «بهرنگ آزاده»، «شهاب مِنا» و «رامین صفایی» در این فرایند خبر داد.

مقابله دوباره نت‌نویسی رایانه‌ای با دست‌نویس «داوود آهن»، تفکیک جمله‌های موسیقایی، اصلاح و تکمیل اشعار، تطبیق شعر و نت، افزودن علائم عرضی و بازبینی آرشه‌گذاری و نشانه‌های فنی نوازندگی از جمله تکیه‌ها و شماره انگشتان از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده برای آماده‌سازی این اثر عنوان شد.

اجرای بخش‌هایی از ردیف و روایت خاطرات خانوادگی

در قسمت دیگری از مراسم، «پوریا برجی» از هنرجویان «آزاده شمس» (از شاگردان استاد علی تجویدی)، بخش‌هایی از آواز افشاری دوره اول ردیف ویلن استاد «حسین یاحقی» را اجرا کرد. همچنین بخش‌هایی از اجرای بهرنگ آزاده از دستگاه چهارگاه این ردیف، برگرفته از لوح فشرده همراه کتاب، هم‌زمان با نمایش نت‌نویسی رایانه‌ای آن برای حاضران پخش شد.

پایان‌بخش مراسم، پخش فایل صوتی «سیمین‌دخت یاحقی»، فرزند کوچک استاد «حسین یاحقی» بود که در آن خاطرات دوران کودکی خود از پدرش را بازگو می‌کرد.

آیین رونمایی از کتاب  «ردیف ویلن استاد حسین یاحقی؛ دوره اول» در نهایت با تأکید بر اهمیت مستندسازی، بازنشر و انتقال میراث موسیقی ایرانی به نسل‌های آینده به پایان رسید.