فرهنگ؛ سرمایه ماندگار هویت ملی
معصومه آبرون
فرهنگ، شناسنامه زنده هر ملت و یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های معنوی جوامع است؛ سرمایه‌ای که در طول نسل‌ها شکل می‌گیرد و هویت، اصالت و سرنوشت مشترک یک جامعه را رقم می‌زند. آنچه مجموعه‌ای از افراد را به ملتی با هویت و پیوند‌های مشترک تبدیل می‌کند، باور‌ها و ارزش‌هایی است که در بستر تاریخ شکل گرفته و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.
فرهنگ تنها در آداب‌ورسوم، لباس‌های محلی، جشن‌ها و آیین‌های سنتی خلاصه نمی‌شود، بلکه در رفتار روزمره مردم، شیوه گفت‌و‌گو، احترام به حقوق دیگران، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، قانون‌مداری، نوع نگاه به محیط‌زیست و نحوه مواجهه با اختلاف‌نظر‌ها نیز جلوه پیدا می‌کند. به بیان دیگر، فرهنگ روح جاری در زندگی اجتماعی است که کیفیت روابط انسانی و مسیر پیشرفت جامعه را شکل می‌دهد.
در جهان امروز که تحولات فناوری، گسترش فضای مجازی و ارتباطات میان ملت‌ها، تعاملات فرهنگی را بیش از گذشته افزایش داده است، حفظ و تقویت هویت فرهنگی اهمیتی دوچندان دارد. فاصله گرفتن نسل جدید از ریشه‌های تاریخی و هویتی می‌تواند به تضعیف سرمایه اجتماعی و کمرنگ شدن احساس تعلق به جامعه منجر شود. البته پاسداری از فرهنگ به معنای ایستایی و مقاومت در برابر تغییر نیست، بلکه مستلزم برقراری تعادلی هوشمندانه میان حفظ اصالت‌ها و بهره‌گیری از دستاورد‌های ارزشمند دنیای جدید است.
در این میان، دستگاه‌های اجرایی و نهاد‌های فرهنگی مسئولیتی فراتر از برگزاری مناسبت‌ها و برنامه‌های مناسبتی دارند. فرهنگ‌سازی زمانی اثربخش خواهد بود که در سیاست‌گذاری‌ها، برنامه‌ریزی‌ها و رفتار سازمانی نمود پیدا کند. ترویج تکریم ارباب‌رجوع، وجدان کاری، انضباط اداری، پاسخ‌گویی، عدالت‌محوری و احترام به شأن انسانی، از جمله جلوه‌های عملی نقش سازمان‌ها در ارتقای فرهنگ عمومی است.
از سوی دیگر، خانواده‌ها، مدارس، رسانه‌ها و نخبگان فرهنگی در انتقال ارزش‌های اصیل به نسل آینده نقشی تعیین‌کننده دارند. سرمایه‌گذاری در آموزش فرهنگی کودکان و نوجوانان، حمایت از زبان فارسی و گویش‌های بومی، معرفی مفاخر علمی و ادبی، پاسداشت میراث ناملموس و تقویت مشارکت اجتماعی، زمینه‌ساز شکل‌گیری جامعه‌ای آگاه‌تر، مسئولیت‌پذیرتر و امیدوارتر خواهد بود.
بی‌تردید توسعه پایدار تنها با ساخت زیرساخت‌ها و بهبود شاخص‌های اقتصادی محقق نمی‌شود؛ بلکه زمانی معنا و ماندگاری پیدا می‌کند که در کنار پیشرفت مادی، رشد فکری، اخلاقی و فرهنگی انسان‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد. فرهنگ نه‌تنها میراث نسل‌های گذشته، بلکه سرمایه‌ای برای ساختن آینده است و پاسداری از آن، مسئولیتی مشترک میان همه افراد و نهاد‌های جامعه به شمار می‌رود.