روایت عشق در ادبیات فارسی در فرهنگسرای سرو

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، در سی‌وپنجمین نشست کانون ادبی سما سرو که روز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در فرهنگسرای سرو برگزار شد، «محمود یزدانی»، شاعر و پژوهشگر ادبی، و «دیبا بختو»، مجری، کارشناس و مدیر کانون ادبی سما سرو نیز حضور داشتند و برنامه با شعرخوانی اعضای کانون همراه بود.

«علیرضا پورامید» در آغاز سخنان خود با اشاره به تأثیر ماندگار شعر بر ذهن و احساس انسان به گستردگی مضامین ادبیات فارسی پرداخت و یادآور شد که شعر فارسی تنها به بیان اندوه، هجران و ناکامی محدود نیست، بلکه موضوعاتی همچون خوش‌باشی، شب‌نشینی، لذت زیستن، عشق و زیبایی نیز جایگاه مهمی در آن دارند.

وی با اشاره به گونه‌های مختلف شعر فارسی از شعر خمریه و بهاریه نام برد و به جایگاه گسترده بهاریه در ادبیات ایران پرداخت؛ گونه‌ای که شاعران در دوره‌های مختلف، طبیعت، شکوفایی و زیبایی‌های بهار را دستمایه سروده‌های خود قرار داده‌اند.

این پژوهشگر همچنین به سنت ادبی «اختراع» اشاره کرد؛ شیوه‌ای که در آن موضوع یا مصراعی در اختیار شاعران قرار می‌گرفت تا با تکیه بر ذوق و قریحه خود درباره آن شعر بسرایند. او این سنت را زمینه‌ای برای بروز خلاقیت و رقابت ادبی میان شاعران دانست.

بخش دیگری از سخنان پورامید به اهمیت نقد ادبی اختصاص داشت. او نقد را نوعی عیارسنجی اثر ادبی توصیف کرد و گفت نقد واقعی صرفاً به تعریف و تمجید محدود نمی‌شود، بلکه با بررسی دقیق نقاط قوت و ضعف اثر، کیفیت ادبی آن را مشخص می‌کند. از نگاه وی، منتقد باید با صراحت و دقت، اثر را در محک کارشناسی قرار دهد.

در ادامه، سخنران با پرداختن به مفهوم عشق، آن را پدیده‌ای گسترده و چندوجهی دانست که نمی‌توان به یک نوع رابطه عاطفی محدودش کرد. عشق به پدر و مادر، فرزند، همسر، سرزمین، زبان، دوستان و محیط زندگی، از جمله جلوه‌های گوناگون این احساس انسانی است.

وی همچنین با اشاره به سه مفهوم خیر و نیکی، راستی و صداقت و جمال و زیبایی، بر نقش زیبایی در تجربه هنری و آفرینش شعر تأکید کرد. او با ارجاع به اندیشه افلاطون، زیبایی را یکی از سرچشمه‌های مهم توجه و خلاقیت هنرمند دانست و توضیح داد که شاعر می‌تواند جلوه‌های زیبایی را در انسان، طبیعت و حتی عناصر ساده زندگی کشف و به زبان شعر بیان کند.

این پژوهشگر ادبی در بخش دیگری از سخنانش به عشق غریزی و دلبستگی‌های طبیعی انسان پرداخت و توضیح داد که برخی علاقه‌ها، بدون انتخاب آگاهانه و تحت تأثیر پیوند‌های نخستین زندگی شکل می‌گیرند؛ از جمله عشق به خانواده، سرزمین مادری و زبان. او در کنار این موارد، به دلبستگی‌های مادی و اجتماعی مانند ثروت، شهرت، قدرت، محبوبیت و اعتبار نیز اشاره کرد و بر ضرورت شناخت تفاوت میان این علاقه‌ها و دیگر گونه‌های عشق تأکید داشت.

پورامید با نگاهی تاریخی و اجتماعی به شعر عاشقانه، یادآور شد که برای فهم عواطف و احساسات بازتاب‌یافته در آثار شاعران، باید شرایط اجتماعی و تاریخی زندگی آنان را نیز در نظر گرفت؛ چراکه محدودیت‌ها، محرومیت‌ها و ناکامی‌های اجتماعی در دوره‌های مختلف بر شیوه بیان احساسات و شکل‌گیری مضامین عاشقانه تأثیرگذار بوده‌اند.

وی در پایان خاطرنشان کرد که معشوق در ادبیات فارسی الزاماً یک انسان نیست و هر جلوه زیبایی در جهان می‌تواند موضوع عشق و ستایش شاعر قرار گیرد.

این نشست با شعرخوانی اعضای کانون و گفت‌و‌گو درباره جلوه‌های مختلف عشق در ادبیات فارسی ادامه یافت و به بررسی پیوند شعر، عاطفه، زیبایی و تجربه‌های انسانی اختصاص داشت.