واکاوي فرهنگ عذرخواهي ميان ايرانيان/2
فرصت طلب و خودخواه شده‌ايم/ کمرنگ شدن «ببخشيد» در واژگان روزمره
يک جامعه‌شناس با بيان اينکه در جامعه افراد بيشتر به دنبال سودآوري خود هستند تا در نظر گرفتن حق ديگران، گفت: در اين قضيه همه مسئولند و نمي توان فرد خاصي را متهم کرد.
داور شيخاوندي در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعي شهر گفت: در فرهنگ ما براي عذرخواهي و معادل آن واژه ببخشيد استفاده مي‌شود. به عنوان مثال وقتي در خيابان به اشتباه به کسي تنه مي‌زنيد با اين کلمه عذرخواهي مي‌کنيد. اما در سال‌هاي اخير کاربرد اين کلمه در جامعه کاهش داشته و حتي وقتي به کسي مي‌گوييد ببخشيد با تعجب به شما نگاه مي‌کند. اين رفتار نمونه‌هايي از هنجارهاي فراواني است که در جامعه امروز به هم خورده است. اکنون اصطلاحات «دست شما درد نکنه» جايگزين شده است و به جاي «ببخشيد» به کار مي‌رود.
در مدارس و خانواده‌ها تاکيد بر علم است نه اخلاق
اين استاد دانشگاه با اشاره به ريشه‌هاي اين رفتار گفت: فرهنگ عذرخواهي ريشهدر مسئوليت‌هايي دارد که از کودکي به فرد داده مي‌شود و در سنوات مختلفتقويت و پرورش مي‌يابد تا نهايتا در درون فرد جا مي‌گيرد؛ که متاسفانه درجامعه ما مسکوت مانده است. اخلاق روزمره در جريان تربيت به فراموشي سپردهشده است. امروز در خانواده و مدرسه تنها علم آموزي انتخاب مي‌شود. تمامتوان آموزشي مدارس براي يادگيري درس‌هاي فيزيک و رياضي و ديگر درس‌هايعلمي است و توجه و برنامه خاصي براي آموزش اخلاق روزمره اجرا نمي‌شود.
فرصت طلب و خودخواه شده‌ايم!
وي اظهار داشت: از طرف ديگر امکانات محدود و فرصت‌ها کم هستند و افراد بهخود حق مي‌دهند که حق ديگران را ضايع کنند. فرد براي گرفتن و دريافت حقياز هيچ فرصتي صرف نظر نمي‌کند حتي اگر حق ديگران پايمال شود. ناديده گرفتن ديگران ريشه در هنجار سودآوري دارد اين خودخواهي و توجه به خويشتن نتيجه ياد نگرفتن است.
مسئول کارها مشخص نيست!
ايناستاد دانشگاه درباره چرايي نبود فرهنگ عذرخواهي در محيط‌هاي کاري تصريحکرد: در واقع مسئوليت‌ها خيلي شکسته است. يک موضوع کار مشخص را به 5 نفر مي‌سپارند تا انجام دهند و مشخص نيست مسئول کيست. يا مثلا در شهر تهران منتخبان مجلس نماينده 12 ميليون جمعيت هستند و عملا در اين سطح وسيع امکان پاسخگويي براي نماينده به مردم اين شهر وجود ندارد و نماينده با آن‌ها در ارتباط نيست. نهايتا او بتواند به يک محله توجه داشته باشد و ارتباط بگيرد. موضوع مسئوليت گسترده مي‌شود. ما متاسفانه ارزشي براي پاسخگويي قائل نيستيم و کسي هم به دنبال پاسخگويي نيست.
اين استاد آسيب‌شناس جامعه‌شناسي افزود: وقتي تعداد کثيري از مردم در جاي محدودي بي‌نام و نشان زندگي مي‌کنند افراد فقط به دنبال منافع خود هستند. اين رفتار عموما از بزرگترها به کوچک‌ترها انتقال مي‌يابد. براي اينکه ادراک در جامعه تعميم يابد مسئولان بايد از پرهيزگاران و ماهران و متخصصا نباشند و ادب اجتماعي در آن‌ها دروني شده باشد و آن‌هايي که مي‌دانند به آن‌هايي که نمي‌دانند منتقل کنند.
ويتصريح کرد: افرادي که به سرعت از روستا به شهرها آمده‌اند بي‌هنجاري را درشهر افزايش مي‌دهند و در اين جامعه بي‌قاعده و بي‌سامان همه طلب کار و دنبال سود خود هستند. هر کس قاعده خود را دنبال مي‌کند و نه آنچه جامعهتکليف مي‌کند. به شيوه‌يي به دنبال تامين منافع خودشان هستند، در اين شکلشرايط در ارتباط افراد با جامعه شعر «هر کسي از ظن خود شد يار من» مصداق پيدا مي‌کند.
همه مسئولند
ويافزود: در اين قضيه متهم کردن مشکل است. نه مدرسه و نه خانواده به اينموضوع نپرداخته است. براي تقويت اخلاق جامعه بايد برنامه‌هاي جامعي درتمام دستگاه‌هاي تربيتي مانند مدارس، خانواده، مساجد رواج يابد تا بتوان شاهد تغييرات مثبتي بود.
گوشه‌گير مي‌شويم!
اين استاد دانشگاه درباره سرنوشت افرادي که از اين قاعده در جامعه جدا هستند گفت: در اين شرايط حالات عصبي در جامعه سطح بالايي دارد. به نوعي ممکن است افرادي از جامعه بيگانه شوند و به جامعه برنگردند. براي مثال بسياري امروز ترجيح مي‌دهند بخشي از نيازها را دم در خانه تحويل بگيرند و از حضور درجامعه خودداري کنند.
در اين باره بخوانيد: