مواجهه نمایشنامه‌نویس با واقعه عاشورا
«حمیدرضا میرزایی زاده»
نمایشنامه‌نویس می‌تواند با بهره‌مندی از منابع دست‌اول از مرز بین واقعیت و خرافات به‌سلامت عبور کند.رایج‌ترین نظریه در مورد خاستگاه تئاتر، این است که تئاتر از دل اسطوره‌ها و آئین‌های متحول شده جامعه‌های انسانی بیرون آمده و آئین‌هایی مذهبی در شکل‌گیری نوعی معرفت و آگاهی فرا بشری از جهان پیرامون مردمان آن روزگار نقش بسزایی داشته است.
آئین‌های عاشورایی نیز در دل همین تعریف کوتاه می‌گنجد؛ چراکه به شهادت شواهد و منابعِ مکتوب تاریخی، مراسم سوگواری سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) از همان روزهای ابتدایی شهادت ایشان تاکنون، در روزگاران تاریخی دشوار یا آسان، در همه‌ی مردمان با هر باوری برگزارشده است. آن‌ها در پرتو این واقعه حماسی اما دل‌خراش؛ درس‌های فراوانی آموخته و گوهرهای فراوانی اندوخته‌اند.
بی‌شک نمایشنامه‌نویسان و هنرمندان حوزه‌ی نمایش این دیار می‌توانند با پرداخت و کشف ابعاد و ظرفیت‌های پنهان این واقعه خدمتی ارزشمند به «فرهنگ عاشورایی» مردمان خودنمایند؛ زیرا می‌دانیم که در همه جوامع، «تئاتر» نقش مهمی در ایجاد باورهای اجتماعی، فرهنگ‌سازی، آموزش و تربیت آیندگان دارد.
حال با این نگاه، ما با تماشاگرانی مواجه هستیم که هم به لحاظ پیشینه معرفتی و هم ازنظر احساسی و عاطفی، این واقعه را با ذره‌ذره وجود خود درک کرده و آشنا بوده و خاطره‌های کودکی و نوجوانی ِ حضور در مراسم‌های سینه‌زنی و نوحه‌خوانی‌های مساجد و تکایا در خاطر جان ما جاودانه است.
اکنون می‌توان با بهره‌مندی از این پتانسیل ارزشمند و خلق یک اثر نمایشی که نه‌فقط شرحی بر واقعه عاشورا، بلکه اندیشه‌ای از جنس «اندیشه عاشورایی» باشد؛ بیشترین تأثیر و به‌نوعی کاتارسیس (تهذیب نفس ارسطویی) را بر تماشاگر امروزی خود گذاشت.
با پژوهش و دراماتیزه کردن نمایش‌های آیینی؛ عاشورایی که ریشه در باورهای چندین صدساله‌ی مردم این دیار دارد چون سنج زنی، زنجیرزنی، سقا خوانی و العطش خوانی، چارچو گردانی، نخل چرخانی، سینه‌زنی دوری، چاووش‌خوانی و پرچم گردانی،دسته چوبی و علم مشتی و...آثار گران‌سنگ نمایشی را می‌توان به روی صحنه برد.
تعزیه (شبیه‌خوانی) هم ازجمله مراسم آیینی- نمایشی است که از اواخر دوره صفویه در جامعه ما حضوری تأثیرگذار و ماندگار داشته است و یکی از میراث‌های فرهنگی و نمایشی ماست و نمایشنامه‌نویسان این عرصه همیشه با این چالش بزرگ مواجه هستند که وقتی می‌خواهیم این واقعه را با همه فرازوفرودهای آن به نمایشنامه تبدیل کنیم تا چه حد می‌توانیم قدرت تخیل خود و چه میزان، مستندات تاریخی را وارد نمایشنامه کنیم؟
به نظر من در این بزنگاه حساس، نمایشنامه‌نویس می‌تواند با در دست داشتن کتب مرجع (دست‌اول) مستند و مقتل‌های معتبر در روایت واقعه کربلا چون: لهوف (سید بن طاووس و تاریخ طبری و...) از مرز بین واقعیت و خرافات به‌سلامت عبور کند.
بی‌شک برای نمایشنامه‌نویس به‌کارگیری صور خیال در راستای مستندات تاریخی بسیار می‌تواند راهگشا باشد. این امر میسر نمی‌شود مگر در برنامه‌های حمایتی تئاتر کشور، نمایشنامه‌نویسان به فراوانی و آسانی به این منابع دسترسی داشته باشند تا در مضامین عاشورایی به تکرار مکررات نیفتند و البته؛ تأمین منابع مالی برای تهیه این کتب و موضوعات مرتبط با این حوزه مهم است.
تا آنجا که به خاطر دارم چند سالی، سوگواره تئاتر عاشورایی در کشور برگزار شد که بعد از چند دوره ادامه پیدا نکرد، در صورت برخورداری از حمایت‌های مرکز هنرهای نمایشی، آثاری با مضامین عاشورایی می‌تواند در طول سال اجرا داشته باشد، نه‌فقط در ایام مناسبتی چون محرم.
گزارش خطا
پسندها:
0
ارسال نظر
آخرین اخبار
آیین بدرقه «کوروش زارعی» در حوزه هنری برگزار شد
عصر شعر «روایت یک حقیقت»
آهنگساز «سرباز» و «هم‌نفس» درگذشت
بازخوانی درس‌هایی از زندگی حضرت فاطمه زهرا (س) در کتابخانه تلاش
«یا فاطمه»؛ نوای سوگ در فرهنگسرای مقاومت و پایداری
پیام تسلیت خانه آفرینش‌های موسیقایی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در پی درگذشت زنده‌نام «آرمان مهربان»
«قرارمون کتابخانه» با حضور «افسانه شعبان‌نژاد» برگزار می‌شود
نمایش موزیکال «هفت‌خوان کودکان» در تماشاخونه‌ی فرهنگسرای فردوس
«گردنبند بخشنده»؛ روایت کودکانه‌ای از سیره حضرت فاطمه زهرا(س)
فرهنگ؛ سرمایه ماندگار هویت ملی
«از دلخور تا گفت‌و‌گو»؛ مهارتی برای بیان احساسات و خواسته‌ها
اکران و نقد فیلم «شاهدی برای تعقیب» در فرهنگسرای ارسباران
دورهمی «لبخند» ویژه نوجوانان توان‌جو برگزار می‌شود
برگزاری دوره‌های آموزش موسیقی سنتی در فرهنگسرای معرفت
نمایش «این دادگاه ابدیست» در فرهنگسرای ارسباران روی صحنه می‌رود
آیین سنتی پخت سمنو در «خیمه یاس» برگزار می‌شود
بازگشت «مرضیه برومند» به سینما پس از ۱۲ سال
اجرای نمایش آیینی «تنها نمی‌توانم!» در فرهنگسرای گلستان
برگزاری نشست «مازندران، شهر ما، یاد باد» در فرهنگسرای مهر
«مرد آرام» از روسیه جایزه گرفت
پیام تسلیت رییس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در پی درگذشت زنده‌نام «کوروش زارعی»
بیست و هفتمین نشست «هم نشینی با کتاب» برگزار می‌شود
نشست «دل‌آوا» به بررسی شعر از دیروز تا امروز می‌پردازد
سینما به مدرسه می آید
نمایشگاه «از جان و جوهر» در فرهنگسرای فردوس گشایش می‌یابد