آهنگساز «سرباز» و «هم‌نفس» درگذشت
مروری بر زندگی هنری و آثار آهنگسازی که بخشی از ماندگارترین تولیدات موسیقایی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران را خلق کرد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، «آرمان مهربان»، آهنگساز، نوازنده، تنظیم‌کننده و هنرمند عرصه موسیقی ایران، پس از چند سال مبارزه با بیماری سرطان، صبح روز دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ در بیمارستان مدائن درگذشت.
«آرمان مهربان» ۵۲ ساله که طی روز‌های گذشته به دلیل وخامت وضعیت جسمانی به کما رفته بود، سرانجام پس از تحمل دوره‌ای بیماری چشم از جهان فروبست و جامعه موسیقی کشور را در سوگ خود نشاند.
مهربان از جمله آهنگسازانی بود که در طول سال‌های فعالیت هنری خود، آثار متعددی در حوزه‌های مختلف موسیقی خلق کرد و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موسیقی ارکسترال، آیینی و ملی، تلاش داشت مفاهیم فرهنگی، تاریخی، مذهبی و اجتماعی را در قالب زبان موسیقی روایت کند.
نام او بیش از هر چیز با ساخت سمفونی «سرباز» در بزرگداشت سردار شهید حاج قاسم سلیمانی شناخته می‌شود؛ اثری که در کنار دیگر تولیدات او، جایگاه ویژه‌ای در کارنامه هنری‌اش دارد.
از تولد تا سال‌ها فعالیت در عرصه موسیقی
«آرمان مهربان» در سال ۱۳۵۳ متولد شد و از جمله هنرمندانی بود که بخش قابل توجهی از عمر خود را به فعالیت حرفه‌ای در عرصه موسیقی اختصاص داد؛ او در طول سال‌های فعالیتش در حوزه آهنگسازی، تنظیم و ساخت آثار ارکسترال حضور داشت و توانست با همکاری هنرمندان و مجموعه‌های مختلف فرهنگی و هنری، آثار متنوعی را تولید کند.
کارنامه هنری مهربان شامل صد‌ها قطعه موسیقی است؛ آثاری که از نظر موضوع و ساختار، طیف گسترده‌ای از مضامین را در بر می‌گیرند؛ از موسیقی ارکسترال و آثار ملی و حماسی گرفته تا تولیدات مرتبط با فرهنگ عاشورا، مناسبت‌های مذهبی و موضوعات اجتماعی، بخش‌هایی از فعالیت‌های این آهنگساز را تشکیل می‌دهند.
یکی از ویژگی‌های فعالیت حرفه‌ای او، توجه به ظرفیت‌های موسیقی بی‌کلام و ارکسترال برای انتقال مفاهیم و روایت داستان‌های تاریخی و اجتماعی بود؛ او معتقد بود موسیقی می‌تواند بدون اتکا به کلام، فضایی برای تخیل و دریافت شخصی مخاطب ایجاد کند و شنونده را در تجربه مفاهیم اثر سهیم سازد.
در طول سال‌های فعالیتش، آثار او توسط رهبران ارکستر شناخته‌شده‌ای همچون «آرش امینی»، «نصیر حیدریان» و «همایون رحیمیان» اجرا و رهبری شده‌اند؛ موضوعی که نشان‌دهنده گستره همکاری‌های حرفه‌ای این آهنگساز در عرصه موسیقی ارکسترال است.
«سرباز»؛ مهم‌ترین اثر مهربان در بزرگداشت حاج قاسم سلیمانی
یکی از شاخص‌ترین آثار «آرمان مهربان»، سمفونی «سرباز» است؛ اثری که به مناسبت نخستین سالگرد شهادت سردار شهید حاج قاسم سلیمانی تولید شد و از مهم‌ترین تجربه‌های موسیقی ارکسترال در روایت شخصیت و مجاهدت‌های این فرمانده شهید به شمار می‌رود.
این اثر با پیشنهاد و حمایت سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و با مشارکت دفتر موسیقی صداوسیما تولید شد؛ ایده اولیه ساخت آن از سوی «امیرحسین سمیعی»، مدیر وقت دفتر موسیقی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، مطرح شد و «آرمان مهربان» مسئولیت آهنگسازی آن را بر عهده گرفت، اشعار اثر نیز از سروده‌های «علی‌محمد مؤدب» انتخاب شد.
مهربان در گفت‌وگویی درباره روند تولید این اثر از حدود سه ماه فعالیت برای شکل‌گیری ایده‌ها، جمع‌آوری تم‌های موسیقایی، ساخت ملودی‌ها و تکمیل ساختار کلی پوئم‌سمفونی سخن گفته بود؛ بخش قابل توجهی از این زمان صرف طراحی ملودی‌ها و سپس ارکستراسیون قطعات شد.
«سرباز» با اجرای ارکستر سمفونیک صداوسیما و به رهبری «آرش امینی» ضبط شد و در قالب مجموعه‌ای شامل شش قطعه با عناوین «سرباز»، «میهن»، «پیکار»، «پدر»، «الله‌اکبر» و «فتح» انتشار یافت.
این اثر در پنج موومان تنظیم شده و هر یک از بخش‌های آن در کنار پیوستگی با کلیت اثر، هویت و شخصیت موسیقایی مستقلی دارد.
مرحوم مهربان در توضیح تجربه ساخت این اثر از همراهی و همدلی عوامل مختلف تولید یاد کرده بود؛ همکاری‌ای که موجب شد پروژه در مدت زمانی محدود به مرحله ضبط و انتشار برسد.
«سرباز» پس از انتشار نیز با استقبال مخاطبان و فعالان موسیقی روبه‌رو شد و در سال‌های بعد، بار‌ها با همراهی ارکستر‌های مختلف به اجرا درآمد؛ این آلبوم در دی ۱۴۰۳ و هم‌زمان با پنجمین سالگرد شهادت سردار سلیمانی نیز از سوی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران بازنشر شد.
«هم‌نفس»؛ روایت موسیقایی از روز‌های دشوار همه‌گیری کرونا
یکی دیگر از همکاری‌های مهم «آرمان مهربان» با سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، آهنگسازی آلبوم «هم‌نفس» بود؛ اثری که با هدف قدردانی از تلاش‌های کادر درمان در دوران همه‌گیری کرونا تولید شد.
آیین رونمایی از این آلبوم در ۲۲ آذر ۱۴۰۰ در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد و جمعی از مدیران فرهنگی و هنری، عوامل تولید و فعالان حوزه سلامت در آن حضور داشتند.
مهربان در این پروژه آهنگسازی اثری را بر عهده داشت که بر اساس شعری بلند و داستان‌گونه از «سعید سلیمان‌پور» شکل گرفته بود. آرش رستمی نیز خوانندگی این مجموعه را بر عهده داشت.
«هم‌نفس» در پنج موومان طراحی شده بود؛ به‌گونه‌ای که بخش نخست و پایانی آن به موسیقی اختصاص داشت و روایت اصلی شعر در سه موومان میانی دنبال می‌شد.
موضوع اصلی این اثر، همراهی با کادر درمان و قدردانی از تلاش پزشکان، پرستاران و دیگر نیرو‌های درمانی در روز‌هایی بود که بحران کرونا زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده بود.
مرحوم مهربان در مراسم رونمایی این آلبوم با اشاره به شرایط دشوار آن روز‌ها گفته بود که کمتر کسی در آن دوران از آسیب‌های ناشی از همه‌گیری کرونا در امان مانده است. او ابراز امیدواری کرده بود که این اثر بتواند سهمی در بازتاب تلاش‌های کادر درمان و امید به بازگشت روز‌های روشن داشته باشد.
این آلبوم نمونه‌ای از رویکرد اجتماعی مهربان در آهنگسازی بود؛ رویکردی که موسیقی را بستری برای توجه به مسائل روز جامعه و قدردانی از گروه‌هایی قرار می‌داد که در شرایط دشوار، مسئولیت‌های مهمی بر عهده داشتند.
«نواحی اشک ۲»؛ بازآفرینی نغمه‌های عاشورایی
از دیگر آثار مهم «آرمان مهربان» در همکاری با سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، می‌توان به آلبوم «نواحی اشک ۲» اشاره کرد؛ مجموعه‌ای که با محوریت بازسازی و بازخوانی نغمه‌ها و آواز‌های اصیل مذهبی مرتبط با واقعه عاشورا تولید شد.
این آلبوم در سال ۱۴۰۱ و به همت مدیریت موسیقی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در آستانه اربعین حسینی رونمایی شد.
هدف از تولید این مجموعه، احیای نوا‌های مذهبی و آیینی و توجه دوباره به سنت‌های اصیل آوازخوانی ایرانی در روایت واقعه عاشورا بود. در این پروژه، «آرمان مهربان» آهنگسازی آثار را بر عهده داشت و «متین رضوانی‌پور»، «مهدی محمدی»، «سیدمحسن حسینی» و «سبحان منکشف» به‌عنوان خوانندگان با آن همکاری کردند.
«نواحی اشک ۲» شامل ۱۰ قطعه با عناوین «شده فصل عزا»، «این دل تنگم عقده‌ها دارد»، «ای سپرده در خرابه جان»، «ساقی لب تشنگان»، «طفلان مسلم»، «حضرت قاسم (ع)»، «حضرت علی‌اصغر (ع)»، «شهزاده اکبر (ع)»، «حضرت ابالفضل (ع)» و «عزیمت به شام» بود.
این مجموعه تلاش داشت با استفاده از ظرفیت‌های موسیقی دستگاهی و ردیف آوازی ایران، بخشی از میراث موسیقایی مرتبط با فرهنگ عاشورا را بازسازی و به نسل جدید معرفی کند.
اهمیت این اثر را می‌توان در پیوند میان پژوهش موسیقایی، حفظ میراث آیینی و تولید هنری معاصر جست‌و‌جو کرد؛ مسیری که در آن، نغمه‌های مذهبی قدیمی با تنظیم و آهنگسازی جدید، امکان انتشار و شنیده‌شدن در قالبی متفاوت پیدا کردند.
کارنامه‌ای فراتر از سه اثر شاخص
در کنار آثار تولیدشده با همکاری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، نام «آرمان مهربان» با پروژه‌ها و همکاری‌های دیگری نیز گره خورده است.
او در عرصه موسیقی با هنرمندانی همچون «کاوه آفاق» همکاری داشت و در زمینه آهنگسازی و تنظیم آلبوم‌های موسیقی این خواننده مشارکت کرد.
مهربان همچنین در گفت‌و‌گو‌های خود از فعالیت روی پروژه‌های دیگری از جمله اثری ارکسترال با عنوان «مرثیه» و همکاری در تولید آلبومی با صدای خواننده‌ای به نام هویدا سخن گفته بود.
در پیام تسلیت «محمدمهدی دادمان»، رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی، نیز از آثاری همچون «سرباز»، «نواحی اشک»، «تهران‌جان» و «هم‌نفس» به‌عنوان نمونه‌هایی از کارنامه هنری این آهنگساز یاد شده است؛ آثاری که هر یک بخشی از دغدغه‌های فرهنگی، ملی، مذهبی و اجتماعی او را بازتاب می‌دهند.
پایان زندگی یک آهنگساز و ماندگاری آثارش
درگذشت «آرمان مهربان» در حالی رقم خورد که او طی سال‌های فعالیت خود، تجربه‌های متعددی در حوزه آهنگسازی و تولید آثار موسیقایی به ثبت رسانده بود. همکاری با مجموعه‌های فرهنگی، حضور در پروژه‌های ارکسترال و خلق آثاری با موضوعات ملی، مذهبی و اجتماعی، بخش مهمی از کارنامه حرفه‌ای این هنرمند را تشکیل می‌دهد.
بخش قابل توجهی از میراث هنری او نیز در همکاری با سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران شکل گرفت؛ از روایت حماسه و مقاومت در «سرباز» گرفته تا پاسداشت تلاش‌های کادر درمان در «هم‌نفس» و بازآفرینی میراث موسیقایی عاشورا در «نواحی اشک ۲».
این آثار نشان می‌دهند که مهربان در تجربه‌های مختلف آهنگسازی خود، موسیقی را تنها ابزاری برای خلق ملودی نمی‌دانست، بلکه از آن به‌عنوان زبانی برای روایت خاطرات جمعی، ارزش‌های فرهنگی و دغدغه‌های اجتماعی بهره می‌گرفت.
بر اساس اعلام منتشرشده، مراسم تشییع پیکر این هنرمند صبح چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۱۰ صبح از مقابل حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی به سمت قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) برگزار خواهد شد.