عومل شکل دهنده بهره وری، در سازمان‌های فرهنگی و غیر فرهنگی

عباس مؤذن

شبکه‌های اجتماعی یکی از مهمترین محیط‌های جدید اطلاع رسانیِ بروز پیوندهای ارتباطی در عرصه شغلی است، به گونه‌ای که تعاملاتِ محیط کاری به میزان بسیار زیادی در شکل‌گیری، بهبود، و یا نزول کیفیت و کمیت یهره‌وری در سازمان‌های دولتی و البته غیر دولتی است.

بر این اساس عوامل متعددی بر کارکنان در محیط‌های شغلی تاثیر دارند که بسیاری از آنان در پژوهش‌های مستقل و مقایسه‌ای به اثبات رسیده‌اند. از منظر اجتماعی، حوزه‌های شغلی از جمله مهمترین مولفه‌های زندگی سالم و یا ناسالم اجتماعی است که در شبکه‌های کوچک اجتماعی عامل مهمی در تعاملات شغلی و روابط کاری است که موجب بروز عوامل روحی و روانی استرس زا در محیط‌های کارمندی است.

یکی از مهمترین عامل‌های موثر بر نوع و شیوه تعامل و ارتباطات افراد در محیط‌های کاری میزان استرسی است که بر کارکنان وارد می‌شود. تقریبا نیمی از هزینه‌های سربار ارگان‌ها، نهادها و سازمان‌ها، مستقیم یا غیرمستقیم توسط استرس شغلی ایجاد می‌شوند. ((استرس شغلی و تبادل اجتماعی در ارتباطات و تعاملات محیط کاری: امیر محمدحسین شهسوارانی، گروه جامعه‌شناسی، آکادمی ملی علوم ارمنستان؛ فصلنامه تحقیقات رسانه-شماره 5، بهار 1398))؛ زیرا در محیط‌های کاری، چهارچوب‌های ذهنی نگرش و قضاوت در مورد کنش‌های دیگران و نیز نحوه پاسخگویی و واکنش به آن‌ها از جمله عامل‌های مهم در رفتار و ارتباطات سازمانی است.

آموزش راه‌های ایجاد صحیح تعامل و تبادل خرده‌ فرهنگ‌ها در خانواده افراد می‌تواند یکی از مهمترین عوامل در برطرف کردن و یا تشدید این آسیب‌های رفتاری در کارمندان باشد، زیرا بسیاری از افراد جامعه [کارمندی] از استفاده مناسب گفتگو و گفتمان آگاهی درستی نداشته و از وجود «کلیدواژه‌های صرف در رفتار سازمانی» بی‌اطلاع هستند.

تعاملات متقابل، در محیط کاری برای افزایش و یا کاهش بهره‌وری و رفتار سازمانی می تواند در حوزه‌های تنهاماندگی و افزایش همبستگی اجتماعی؛ وفاداری به سازمان، انگیزش سازمانی و فرهنگ سازمانی مؤثر باشند؛ رفتارهای سودمند اجتماعی و رفتار شهروندی، جا به جایی و تغییر شغل کارکنان؛ شایعه‌های سازمانی مثل تعدیل نیرو و عدم امنیت شغلی در مسئولیت‌پذیری اشتراکی اجتماعی از دلایل مثبت و یا منفی در ایجاد دغدغه‌های استرس‌زای کارمندان است که البته، کم‌سوادی و عدم جایگاه نامناسب بسیاری از مدیران به دلیل تکیه کردن صِرف بر مدرک‌های بدون پشتوانه علمی، لابی‌گری در تعیین پست و سِمَت‌هایی است که به شکل ناعادلانه توازن قدرت را در میان کارشناسان و مدیران و کارمند تعیین می‌کند و ضربه‌های سهمگینی بر پیکر فرهنگی جامعه وارد می‌کند.

تبادلات اجتماعی در محیط‌های کاری می‌تواند در سطوح فرد-سازمان، فرد-گروه، و فرد-فرد در جریان باشد. کیفیت کار گروهی و روابط بین کارکنان عوامل بسیار مهمی در میزان تعهد فرد به سازمان است. چون هرچه میزان و کیفیت تبادلات فرهنگی در سطح سازمان، گروه، و بین‌فردی بالاتر باشد، بهره‌وری از منظر رفتار سازمانی و بهره‌وری سازمانی بیشتر خواهد بود زیرا میزان انگیزش و علاقه کارکنان در حوزه وفاداری به سازمان، بشدت تحت تاثیر فرهنگ سازمانی است.

فرهنگ را می‌توان به عنوان باورها، ارزش‌ها، نگرش‌ها، رفتارها و اعمال غالبـی دانست که جزیی از خصوصیات گروهی مردم‌اند. بر همین اساس، فرهنگ سازمانی توصیف کننده محیطی است که در آن افراد مشغول به کار هستند و تاثیر آن بر نحوه تفکر، عمل، کنش‌وری و تجربه کاری‌شان غالب است. فرهنگ‌ها و تربیت فردی کارمندان در هر سازمانی(سازمان فرهنگی) می‌تواند با سازمان‌های دیگر(سازمان ها غیر فرهنگی) متفاوت باشد.

پژوهش‌های صورت گرفته نشان داده است که تبادلات اجتماعی بر اساس تاثیر بر رفتارهای بخشش، حمایتی و کمک کردن به دیگران، می تواند منجر به کاهش استرس شغلی در سازمان‌ها شوند، در نتیجه، فرهنگ سازمانی به سمت و سوی حمایت‌گری دو جانبه کارکنان از یکدیگر و نیز تعدیل روابط کارمند-سازمان، اصلاح خواهد شد. فرهنگ سازمانیِ سلسله مراتبی، منجر به تقویت رفتارهای عفو و کمک کردن به دیگران، و فرهنگ سازمانی قبیله‌ای منجر به تقویت رفتارهای حمایتی خواهد شد. (( فصلنامه تحقیقات رسانه-شماره 5، بهار 1398))

حمایت سازمانی به ویژه از سوی مدیران، تاثیر بسزایی در پیشبرد رفتارهای «شهروندی سازمانی» دارند. کارکنان، زمانی حساسیت بالایی به اهداف سازمانی خود می یابند که بتوانند تنش‌ها و استرس‌های شغلی خود را به شیوه‌ای سالم مدیریت کنند. پژوهشهای اخیر نشان داده است که متغیر رابط در این زمینه تبادل اجتماعی است که بر اساس آن ارتباطات بین کارکنان و مدیران سازمان و نیز کارکنان و خود سازمان تعریف شده باشد.

در حقیقت تبادل اجتماعی در سازمان بعنوان سود رساندن به دیگران، در ازای دریافت از آن‌ها است. گاه کارکنان در صورتی در راستای اهداف سازمانی خود عمل می‌کنند که ادراک واضحی از سطوح بالای تبادلات اجتماعی در راستای برآورده شدن نیازهای فردی، امنیت شغلی و کاهش استرس شغلی خود داشته باشند. در حقیقت تنها در صورتی که سطوح بالای تبادلات اجتماعی در سازمان توسط کارکنان ادراک شده و آن‌ها بتوانند استرس شغلی خود را کاهش دهند، میتوان انتظار رفتار شهروندی سازمانی و برآورده سازی اهداف سازمان را از آ‌نها داشت.

تبادل اجتماعی می‌تواند نشانگر تحلیل ذهنی سود و زیان روابط و مقایسه‌ای ذهنی میان گزینه‌های مختلف جایگزین برای کُنش‌وری با دیگران در سطح جامعه باشد. اما بر عکس آن چه صاحبنظران می‌گویند، نظریه تبادل اجتماعی نمی‌تواند تنها مبنایی اقتصادی داشته باشد، بلکه فرهنگ اجتماعی و فرهنگ اقتصادی با هم می‌توانند به شدت در تحلیل روانی-اجتماعی گروه‌های انسانی توسعه یافته و به کار آیند.

منبع:

استرس شغلی و تبادل اجتماعی در ارتباطات و تعاملات محیط کاری: امیر محمدحسین شهسوارانی، گروه جامعه‌شناسی، آکادمی ملی علوم ارمنستان؛ فصلنامه تحقیقات رسانه-شماره 5، بهار 1398

گزارش خطا

پسندها:

اشتراک گذاری

فیسبوک سروش واتس‌اپ لینکدین توییتر تلگرام

ارسال نظر