چهل و نهمین نشست کانون عکاسی شفق برگزار شد

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، چهل و نهمین نشست کانون عکاسی شفق فرهنگسرای سرو، روز سه‌شنبه، ۱۳ آذر ماه ۱۴۰۳ با موضوع «نحوه گزاره‌نویسی (Statement)، تک عکس و مجموعه عکس» با کارشناسی محمود مروتی در خانه موزه دکتر شریعتی برگزار شد.

در ابتدا، محمود مروتی به تشریح تفاوت عکس Photo با عکس Picture پرداخت و گفت: قبل از اینکه بحث را شروع کنیم، از تفاوت عکس Photo با عکس Picture می‌گویم تا به مبحثِ اصلی برسیم، Photo عکسی است که با دوربین عکاسی گرفته می‌شود و Picture هم همان است، اما Picture علاوه بر عکاسی شامل طراحی و نقاشی هم هست. یعنی هم طراحی و هم نقاشی رابطه‌ی مستقیمی با Picture دارند. خود Photo هم چنین وضعیتی دارد. می‌توان گفت Photo زیرمجموعه Picture است. از ابتدای حیات بشریت که طراحی دیواره غار‌ها صورت گرفت تا طراحی و نقاشی که امروز می‌بینیم، همه آنها Picture تلقی می‌شدند تا زمانی که عکاسی پدید آمد و عکاسی که واژه Photography را با خودش داشته است، کلمه Photo از آن جدا می‌شود و بدین صورت، Photo خودش را از مباحثی مثل طراحی و نقاشی منفک می‌سازد.

وی درباره مفهوم «تک عکس» عنوان کرد: تاکید می‌کنم که تک عکس در یک زندگیِ پیوسته، هیچوقت جوابگوی معنا، مفهوم، کانتِکست و هر چیزی که آن را می‌نامید، نیست. ساده‌ترین حالت را همه بلدید؛ تلویزیون و سیستم‌های اینشکلی در ایران، برای یک ثانیه، ۲۵ فِریم عکس می‌گیرد. در سینما، هم ۲۴ فِریم عکس می‌گیرد. در سیستمِ آمریکایی هم ۳۰ فِریم عکس می‌گیرد. در همه سیستم‌های سینمایی برای اینکه بتوانند حرکت را ثبت کنند، باید عکاسی کنند. طبق سیستم تلویزیونی ایران، برای یک ساعت فیلم، ۱۰۸۰۰ فِریم عکس لازم است تا برای شما، معنایی را منتقل کند. حرف پایانی اینکه یک تک فِریم هیچوقت جوابگوی زندگیِ جاریِ سیالِ ما نیست.

او در ادامه اینچنین به مبحث «نحوه گزاره‌نویسی (Statement)» ورود کرد و گفت: تمامِ عکس‌هایی که تا به حال با عنوان «تک عکس» نشان داده شد، تایتل نداشتند. من حرفم را این‌گونه کامل می‌کنم که ما هیچ عکسی در جهان نداریم که تایتل نداشته باشد. ما هیچ عکسی در جهان نداریم که کپشن نداشته باشد. ما اگر عکسی داریم که عنوان ندارد، حتما باید زیر آن نوشته شده باشد: «بدونِ عنوان». ما، چون این را نداریم، راحت قبول می‌کنیم وجود ندارد و از آن می‌گذریم. اشکال ندارد و اینقدر هم در بسیاری از کُتُب استفاده شده است که یک عکس را در کنار یک مقاله می‌چسبانند. با اینکه غلط است، چون هیچ عکسی در جهان نیست که بخواهد کپشن نداشته باشد. علت؟ وقتی می‌خواهیم یک حرکت یک دقیقه‌ای را در سیستم‌های تلویزیونی ثبت کنیم، باید هزار فِریم عکس گرفته تا یک دقیقه حرکت به تصویر کشیده شود؛ و برای یک ثانیه حرکت در سیستم‌های سینمایی، به ۲۴ تا ۳۰ فِریم عکس بسته به نوعِ سینمای هر کشور نیاز است پس مهم است که عکس‌ها توضیحی داشته باشند. من همین عکس‌ها را اینبار با کپشن نشانتان خواهم داد تا متوجه تفاوتِ عمیقِ عکسِ بدونِ کپشن و عکسِ با کپشن شوید. همه عکس‌ها زیرنویس دارد که من برایتان خواهم خواند تا متوجه شوید.

محمود مروتی خاطرنشان کرد: در «نحوه گزاره‌نویسی (Statement)»، سه اصل را از فتوژورنالیسم به عاریت می‌گیریم که اینهاست: چه کسی؟ کجا؟ و چه زمانی؟ چه کسی می‌تواند سرخپوستی از نسلِ از بین رفته‌یِ سرخپوستان باشد یا اسمِ عکاسی باشد که پوستش کَنده شده و بیست سال در کنار سرخپوستان زندگی کرده که ثمره‌اش، یک کتاب عکاسی با ۱۱ هزار فِریم عکس در سال ۱۸۸۳ میلادی است و واقعا کارِ شاقی است. بعد از چه کسی؟ اینکه کجا؟ و در چه زمانی؟ عکاسی صورت گرفته است، در گزاره‌نویسی الویت دارد. این کارشناس سپس به بحث «تک عکس» ارجاع داد و گفت: پیرو توضیحاتِ قبلی که دادم، وقتی ما یک کپشن یا یک تایتل برای یک عکس می‌گذاریم، حتما باید به یک معنای تکمیلی دست پیدا کنیم مثل آنچه که این عکاسِ حادثه ۱۱ سپتامبر در این عکسِ مشاهده شده انجام داده است وگرنه بدون ایم کپشن، این عکس تُهی از معنا خواهد شد؛ بنابراین شکلِ ایده‌آل یک تک عکس این است که حتما باید کپشن یا تایتل یا عنوان داشته باشد. در جمع بندی مبحث می‌گویم که هیچ تک عکسِ بدونِ تایتلی وجود ندارد. این یک تعریفِ استاندارد است و در همه جای جهان همین شکل است.

این عکاس نقبی به کارِ ارزشمندِ ادوارد مایبریج عکاس حرکت‌نگار بریتانیایی زد، تأثیراتی که بر جهان گذاشت و بیان کرد: ارزشِ کاری که ادوارد مایبریج در دهه ۱۸۷۰ میلادی کرد، در این است که این قضیه باعثِ پیدایشِ سینما شد، سینما باعث پیدایش تلویزیون و تلویزیون هم باعث پیدایش اینترنت شد. می‌خواهم بگویم یک مفهوم، یک ایده به نام «ثبتِ تصاویرِ پی در پی/ Chronophotography» باعث پیدایش سینما می‌شود و در ابتدا، فقط یک مفهوم بوده است. ببینید، با این مفهوم ادوارد مایبریج و ژول بِری چه کرده‌اند. کارِ ژول بِری باعث می‌شود برادرانِ لومیِر سینما را در فرانسه بسازند و کارِ ادوارد مایبریج باعث می‌شود توماس ادیسون و دوست او در آمریکا سینما را بسازند. عین عکاسی که شروع کننده آن در جهان، فرانسویان هستند و انگلیسی‌ها هم در آن سریع قَد عَلَم کردند. آن موقع، اینترنت نبود و تا این موضوع را فهمیدند، سریع دانشمندانشان را جمع کردند تا انگلستان، سیستم عکاسی خودش را داشته باشد. در سینما هم همین بوده است و این کشورها، تجربیاتِ موازی داشته‌اند.

در انتها، محمود مروتی با نمایش تعدادی عکسِ مرتبط به هم، به تعریف «مجموعه عکس/ Series» پرداخت و عنوان کرد: عکس‌های نشان داده شده، همه آنها یک مجموعه عکس نیستند، چون مجموعه عکس یک تعریفِ علمی دارد و آن این است که مجموعه عکس به تعدادی عکس از ۳ عدد به بالا گفته می‌شود که دارای یک مفهوم یا یک کانسِپت و یا کانسِپت‌های مربوط به آن کانسِپت می‌شود. مثلا در یک مراسمِ عروسی، تعدادی عکس از مهمانان، عروس و داماد و هر آنچه هست، می‌گیرید، چون یک مراسمِ عروسی، فقط یک عروس و داماد نیست و شاملِ همه اطلاعاتِ مرتبط به آن کانسِپتِ اصلی می‌شود. یک مجموعه عکس دربرگیرنده یک مفهوم به علاوه‌ی مفاهیمِ مربوط به آن کانسِپت است بدون اینکه نگاهی فتوژورنالیستی به آن مفهوم وجود داشته باشد. مجموعه عکس قرار نیست یک گزارش تصویریِ خبری یا یک داستانِ مصور یا یک فتورُمان باشد.