در نقد و بررسی کتاب «راز بی‌بی جان» مطرح شد:
اگر بانوان اهواز پشت جبهه نبودند سرنوشت جنگ به گونه‌ای دیگر رقم میخورد
دومین نشست «کافه کتابخونا» و چهارمین نشست از مجموعه نشست‌های زن تراز انقلاب اسلامی با محوریت نقد و بررسی کتاب «راز بی‌بی‌جان» نوشته الناز عباسیان، در آستانه سالروز وفات حضرت ام‌البنین و روز تکریم مادران و همسران شهدا روز سه‌شنبه، ۲۰ آذر ماه در فرهنگسرای امید برگزار شد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، کتاب «راز بی بی جان»، زندگینامه داستانی سیده بتول جزایری مادر شهید سید حسین علم الهدی است که توسط انتشارات روایت فتح منتشر شده است. سیده بتول جزایری نه تنها به عنوان یک مادر شهید که به عنوان یک کنشگر فرهنگی در دوران قبل از انقلاب فعالیت داشته است.
این برنامه با حضور الناز عباسیان نویسنده کتاب، سید محمدحسن (حمید) علم‌الهدی و محمد علم‌الهدی برادران شهید سید حسین علم‌الهدی، خانواده و دوستان سیده بتول جزایری و همچنین حاج صادق آهنگران از دوستان خانوادگی ایشان، خانم صدر منتقد کتاب و سمیه عظیمی کارشناس مجری برگزار شد.
انقلاب اسلامی و سه گانه شرق، غرب و اسلام
ابوالفضل باقری رییس فرهنگسرای امید در ابتدای این مراسم گفت: انقلاب اسلامی ایران با ظهور خودش، دو گانه شرق و غرب را به سه گانه شرق و غرب و اسلام تبدیل کرد.
او ادامه داد: انقلاب اسلامی در تمام زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و سبک زندگی حرف برای گفتن دارد.
مدیر فرهنگی هنری منطقه ۱۳ توضیح داد: آن چیزی که بهانه برگزاری این نشست است، همین است که زن در نگاه اسلام چیست؟ چگونه است؟ و چگونه باید به آن پرداخته شود؟
قلمم به پاکی خون شهدا پا گرفت
الناز عباسیان در ابتدای این مراسم با بیان اینکه نوشتن از شهدا و خانواده هایشان برکت زندگی‌ام است، گفت: قلمم به یمن پاکی خون شهدا و تقدس مسیری که انتخاب کردند، پاگرفت.
نویسنده کتاب «راز بی بی جان» با بیان اینکه سیده بتول جزایری مادر یکی از پرافتخارترین شهدای دفاع مقدس، یعنی شهید سید محمد حسین علم الهدی است، در معرفی او گفت: توصیف این زن در واژه‌ها نمی‌گنجد. فقط کافی است دوران کودکی و تلاش‌های کودکانه‌اش را در موضوع کشف حجاب رضا شاه مرور کنیم که خود یک کتاب است. از ازدواج و از خودگذشتگی دختر سیزده، چهارده ساله برای قبول مادری پنج فرزند بی مادر در شهر غریب هم هرچه بگوییم، کم است. همراهی با همسر عالم و مبارز (آیت الله سید مرتضی علم الهدی اهوازی) و حمایت از نهضت امام خمینی (ره) در سال‌های تبعید ایشان را هم نباید از قلم انداخت. مگر می‌شود کسی را که جرئت و جسارت نوشتن تلگراف به شاه در حمایت از امام خمینی داشته، با کلمات و جملات توصیف کرد؟! این چنین است که فرزندانی نترس و شجاع برای این انقلاب تربیت می‌کند تا ساواک در حسرت التماس و خواهش این مادر برای آزادی پسرانش بماند.
عباسیان درباره خدمات این مادر شهید، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی توضیح داد: اما بعد از پیروزی انقلاب هم رشادت‌های این شیرزن نمود دیگری پیدا کرد، از تشکیل کاروان حضرت زینب برای همراهی با خانواده‌های داغدار شهدا و تا تبدیل چایخانه اهواز برای پشتیبانی از جبهه، فقط گوشه‌ای از خدمات «بی بی سیده بتول جزایری» به این مرز و بوم است.
او سیده بتول جزایری را از شاخص‌ترین بانوان پشت جبهه دانست و گفت: نوشتن از این شیرزن کار ساده‌ای نبود، او سال ۱۳۶۷ از دنیا رفته بود و نزدیک‌ترین فرد به او، یعنی دخترش خدیجه علم الهدی هم در همان ماه‌های نخست تالیف کتاب به رحمت خدا رفت. در ده‌ها دیدار حضوری و بیش از صد تماس تلفنی با حدود هشتاد فرد مطلع و همچنین فیش برداری از سی و دو کتاب و مقاله به اینجا رسیدیم که به قدر توان، اندکی از این گوهر کشف نشده در معدن انقلاب را درک و روایت کنیم. چه بسا وجوه والی و پنهان شخصیت ایشان که هنوز ناشناخته باقی مانده است.
الناز عباسیان در بخشی از صحبت‌های خود گفت: شاید اگر بانوان اهواز پشت جبهه نبودند، سرنوشت جنگ به گونه‌ای دیگر رقم میخورد. بی بی جان خودش یک فرمانده جنگ بود.
نویسنده کتاب ادامه داد: نکته جالب در تحقیق‌های میدانی کتاب بی بی جان این بود که برای نوشتن از خاطرات این زن سراغ آدم‌هایی رفتیم که خود گنجی ناشناخته بودند و نفش‌های وجودی شان نعمتی است برای این انقلاب. چه خوب است قبل آنکه دیر شود، سراغ این عزیزان هم برویم که سرگذشت هر یک کتابی خواندنی خواهد بود.
الناز عباسیان درباره این کتاب، گفت: این کتاب زندگینامه شیرزنی است که نه تنها نشان افتخار مادر یکی از بی باک‌ترین فرماندهان شهید دفاع مقدس را بر سینه دارد، بلکه خود گنجینه است برای این انقلاب؛ موسس چایخانه (مرکزپشتیبانی جنگ در اهواز) و کاروان حضرت زینب (س) برای دلداری خانواده‌های شهدا. کتاب «راز بی بی جان» همان طور که از عنوان خودش پیداست حرفی تازه دارد. قرار است بعد از ۴۳ سال از شهادت فرمانده جوان هویزه سید حسین علم الهدی و ۳۳ سال از درگذشت مادر قهرمان ایشان روایت‌هایی در کتاب بازگو شود که پیش‌تر به آن پرداخته نشده بود. همانطور که می‌دانید کتاب‌های زیادی پیرامون این شهید نوشته شده، اما به راز بی بی جان اشاره نشده است. بی شک بیان این راز در کتاب هم به نوعی خواسته خود شهید و مادر بزرگوارشان بوده و مسیر را آن‌ها به ما نشان دادند. به نظرم بهتر است اجازه دهیم خواننده کتاب با خوانش فصل‌های آن به راز بی بی جان و شخصیت والای این زن پی ببرد.
عباسیان تاکید کرد: ناگفته نماند این کتاب تنها کتابی است که به طور اختصاصی درباره خود این مادر در این حجم و با گستردگی خاطرات و روایت‌ها منتشر شده است. بی شک به خاطرات سید حسین و دیگر فرزندان بی‌بی جان گریزی زدیم، اما روایت مفصل از سید حسین را باید در کتاب خود سید حسین علم الهدی بخوانیم. جلد دوم این کتاب (زندگی نامه شهید سید حسین علم الهدی) هم در دست تالیف است و انشالله توفیق داشته باشم از همین انتشارات روایت فتح منتشر کنم. کتاب‌ها به صورت دوجلدی مادر و پسری منتشر می‌شود.
این کتاب به مسائل امروز جامعه نزدیک است
در ادامه خانم صدر که به عنوان منتقد در برنامه حضور داشت، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهدا و مادران شهدا گفت: این برنامه از جنبه الگوسازی و اسوه‌ای برای نسل جوان بسیار موثر است. او توضیح داد: این کتاب و مجموعه خاطرات بیان شده در آن به مسائل کنونی اجتماع ما نزدیک است. او در بخشی از صحبت‌های خود با اشاره به سبک‌های تاریخ شفاهی و تقسیم بندی آن به گفتگو محوری، روایتگری و داستان گویی و مستندسازی توضیح داد: این کتاب به شیوه روایتگری تنظیم شده است و نویسنده به خوبی از عهده این کار برآمده است.
نقش اجتماعی زنان در کتاب پررنگ است
صدر ادامه داد: کتاب سعی کرده است که نقش آفرینی‌های بی بی جان را در صحنه‌های مختلف تاریخی روایت کند. از کودکی ایشان و مسائل مربوط به کشف حجاب و دیکتاتوری رضاشاهی تا وفات ایشان بعد از شهادت پسرشان در کتاب روایت شده است. او با بیان اینکه افراد در زندگی از دو نقش فردی و اجتماعی برخوردارند، گفت: نقش اجتماعی ایشان که در کنار نقش فردی مطرح می‌شود، به قدری پررنگ است که نقش فردی را در دل خود جای می‌دهد و به مخاطب ارائه می‌کند. این منتقد فرهنگی، اجتماعی با بیان اینکه جریان سازی‌های اجتماعی معمولا در شخصیت مردان جلوه گر می‌شود، گفت: ما در کتاب بی‌بی‌جان شخصیت ولایت اجتماعی زنان را می‌بینیم.
صدر با اشاره به ادبیات مقام معظم رهبری در این خصوص توضیح داد: ما در ادبیات مقام معظم رهبری بسیار بر مسئولت پذیری اجتماعی زنان و نقش اجتماعی زنان تاکید می‌بینیم. منظور از نقش اجتماعی، حضور الزاما فیزیکی نیست. بسیاری از مادران شهدا و زنان انقلابی که شاید حضور اجتماعی پررنگی در عرضه انقلاب نداشته باشند، اما تاثیر دارند. نفس می‌کشند و از دل خانه یک مدیریت اجتماعی را رقم می‌زنند.
او یک فعال اجتماعی بود
در ادامه این مراسم سید محمدحسن (حمید) علم‌الهدی؛ برادر شهید سید حسین علم‌الهدی صحبت کرد. او درباره مادرشان حاجیه بی‌بی خانم سیده بتول جزایری گفت: ایشان انسان خود ساخته‌ای بود؛ توکلش در زندگی همیشه به خدا بود. دست بخشنده‌ای داشت و همواره سفره‌اش گسترده، مهمان نواز و خستگی ناپذیر بود. اعتمادش به خدا زیاد، با ایمان، اهل گذشت و فعال اجتماعی نیز بود.
امام‌جمعه و استاندار از ایشان مشورت می‌گرفتند
حمید علم‌الهدی درباره فعالیت‌های اجتماعی مادرش در آن زمان به مواردی اشاره کرد و گفت: امام جمعه و استاندار مسائل مهمش را نزد ایشان می‌آورد و از ایشان راهکار می‌گرفت. ایشان در آشوب‌های اوایل دهه ۶۰ که ناشی از بنی صدر بود با یک سخنرانی آرامبخش از احتمال درگیری در اهواز جلوگیری کرد.
خون حسین، نهایتا به آزادی خرمشهر انجامید
علم‌الهدی همچنین با اشاره به وسعت ارتباطات و مردم داری برادر شهیدش گفت: او دانشجوی دانشکده ادبیات و عضو انجمن اسلامی بود و اضافه کرد: به برکت خون ایشان و تحولی که در جنگ رخ داد و بعد از شهادت ایشان موجی در کشور ایجاد شد که حضور دانشجویان در جبهه‌های جنگ افزایش یافت و گردان‌هایی تشکیل شد تا نهایتا به آزادی خرمشهر منتهی شد.
علم‌الهدی آن نور هر دو عینم
صادق آهنگران، از دوستان خانوادگی حاجیه بی بی خانم سیده بتول جزایری که نوحه معروف «علم الهدی آن نور هر دو عینم» را خواند و از دوستان نزدیک شهید حسین علم الهدی بود، در این مراسم گفت: این کتاب که به قلم توانمند خانم الناز عباسیان نوشته شده است، ماندگار شد و انشاءالله دریچه‌هایی را بعدا باز خواهد کرد. او گفت: بیشتر خصوصیات حسین علم الهدی از نظر ظاهر، بیان و انرژی همانند مادرش بود.
آهنگران ادامه داد: یکی از صحنه‌هایی که در طول هشت سال دفاع مقدس از ذهنم نمی‌رود، صحنه حضور مادران بر سر پیکر فرزندان شهیدشان در هویزه است. آنجا بی‌بی‌خانم همانند شیرزنی سخنرانی کردند. حسین از ثمرات حاج بی‌بی بود و تمام خصوصیات او را داشت.
توجه مقام معظم رهبری به حاجیه بی بی جان
صادق آهنگران از جمله ویژگی‌های حاجیه بی بی را توجه رهبر معظم انقلاب به ایشان دانست و گفت: هر موقع که ما به محضر آقا می‌رسیدیم، ایشان سراغ حاجیه بی بی را از من می‌گرفت. وقتی من خبر شهادت حاج حسین را با تماس تلفنی به رهبر معظم انقلاب دادم، ایشان در دو مرتبه، سه بار گفتند عجب! علت این گفته ایشان، خوابی بود که همسر ایشان در رابطه با مقام به شهادت رسیدن حسین چند روز قبل از شهادت ایشان دیده بودند.
از کودکی تا درگذشت
در پایان این مراسم، الناز عباسیان، نویسنده کتاب از دوستان، فرزندان، عروس‌ها و نوه‌های این بانو، به ویژه پسران بی بی جان، دکتر حمید علم الهدی، همچنین محمد علم الهدی که خاطراتی ناب را در اختیار ایشان قرار دادند. از بین خانواده هم از نوه دختری بی بی جان، آقای علی شریعت زاده که خود اهل قلم است و شبانه روز پیگیر تالیف این کتاب بودند. همچنین از مسئولان محترم انتشارات روایت فتح تشکر کردند.
عباسیان توضیح داد: کتاب در ۱۳ فصل خواننده را به صورت روایت خطی از کودکی بی‌بی‌جان و سرنوشت پرفراز و نشیب تا درگذشت او همراه کرده است. نکته مهم تقارن حوادث زندگی بی بی جان و اتفاقات مهم تاریخی است. مثل مقابله با کشف حجاب رضاشاه در کودکی، مخالفت با اعدام امام خمینی(ره) و تلگراف زدن به شاه، مبارزات انقلابی و...
دیدار با امام خمینی و مقام معظم رهبری
او از جمله اتفاقات جذاب زندگی این مادر که در کتاب نقل شده است به دیدار‌های این بانو با امام خمینی (ره)، مقام معظم رهبری و حتی خانواده‌های ایشان اشاره کرد.
عباسیان در خصوص چگونگی دسترسی به اطلاعات برای نگارش این کتاب گفت: متاسفانه در همان ماه نخست شروع تحقیق برای کتاب، دختر ایشان خانم خدیجه علم‌الهدی بر اثر ابتلا به کرونا از دنیا رفت و عملا ما یکی از همراهان همیشگی بی‌بی‌جان و راوی اصلی کتاب را از دست دادیم. با کمک سید حمید علم الهدی و سید علی شریعت زاده به ترتیب پسر و نوه بی‌بی‌جان کار پژوهش را شروع کردیم. تمامی مصاحبه‌ها را به صورت حضوری، جمعی و تلفنی خودم انجام دادم. تالیف کتاب حدود ۳سال طول کشید. برای کتاب راز بی‌بی جان با حدود ۸۰ نفر مصاحبه انجام شد. سختی کار، کهولت سن اغلب دوستان بی بی جان بود که متاسفانه در طول مدت تالیف کتاب چند نفر از راویان به رحمت خدا رفتند. نکته جالب در تحقیق‌های میدانی کتاب بی‌بی جان این بود که برای نوشتن از خاطرات این زن سراغ آدم‌هایی رفتیم که خود گنجی ناشناخته بودند که نفس‌های وجودی‌شان نعمتی برای این انقلاب است. ناگفته نماند ۶ ماه حدود ۳۰ کتاب و مقاله در این زمینه خوانده و فیش برداری کردم تا دست پر و با پیشینه سراغ مصاحبه بروم.
او هدف از تالیف این کتاب را تلاش برای معرفی یکی از قهرمانان گمنام سرزمینمان عنوان کرد و اجر معنوی چنین کاری را بیشتر از ارزش مادی آن دانست و گفت: روند تالیف کتاب زمان بر بود، اما بلافاصله بعد از تحویل به انتشارات بعد از مراحل مرسوم، کتاب چاپ شد. روایت فتح ناشر ممتاز در حوزه ادبیات مقاومت است و همکاری با این مجموعه برای من افتخار است.
در بخش پایانی این مراسم از خانواده شهید، حاج صادق آهنگران و نویسنده تقدیر شد.