عکس‌های دوگانه در پنجاهمین نشست کانون عکاسی شفق بررسی شد

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، پنجاهمین نشست کانون عکاسی شفق فرهنگسرای سرو سه‌شنبه ۱۱ دی ماه با موضوع «تجزیه و تحلیل عکس‌های دوگانه (دو تایی)» با کارشناسی محمود مروتی در خانه موزه دکتر شریعتی برگزار شد.

در ابتدا محمود مروتی نقبی به بحث تک عکس و مجموعه عکس در جلساتِ گذشته زد و گفت: خوشبختانه قبلا جلسه‌ای درباره تک عکس و مجموعه عکس برگزار شد و همه اینها را می‌دانید در نتیجه نمی‌خواهم وقتتان را بگیرم و فقط به طور خلاصه می‌گویم. ما یک تک عکس و یک مجموعه عکس داریم، اما شکلِ دیگری از عکس مطرح شد که به اسم Pictures Pair است و به فارسی، می‌توان آن را عکس‌های دوگانه (دو تایی) نامید. عکس‌های دوگانه در کنار تک عکس و مجموعه عکس تعریف می‌شود. تک عکس، یک عکسِ مستقل است که می‌تواند در یک مجموعه عکس قرار نگیرد و خودش به تنهایی گویا باشد. حتی سینما هم که رسانه‌ گویایی است به نسبتِ بیانِ انسان، خیلی چیز‌ها کم دارد اگرچه سعی کرده با نمایش، نور و همه‌چیز، آدم را اقناع کند، باز به پای بیان انسان نمی‌رسد و به همین ترتیب، عکس هم همین مشکل را دارد.

وی گفت: من این جمله را ناقص می‌دانم که می‌گویند: «یک عکس به هزار کلمه می‌ارزد!» این را برای دلخوشیِ عکاس‌ها گفتند. هست ولی به این شکل هم نیست و اتفاقا برعکس است. کلام، خیلی بالاتر از عکس است. معمولا تک عکس از میانِ یک مجموعه عکس انتخاب می‌شود. مجموعه عکس هم به تعدادِ بیشتری از دو عکس می‌گویند اگرچه خود دو عکس هم می‌تواند یک مجموعه محسوب شود. برای دو عکس، تعریفِ دیگری لحاظ می‌شود که همان Pictures Pair است.

مروتی در توضیح پیشینه‌ Pictures Pair عنوان کرد: Pictures Pair یعنی شما با دو عکس حرفتان را می‌زنید و جالب است بدانید که این شیوه عکاسی به هیچ عنوان پُلِ ارتباطی بین تک عکس و مجموعه عکس نیست و درک آن اهمیت دارد.

وی افزود: آنچه که ارزش دارد، مجموعه عکس شامل دو عکس نیست، چون عکس‌های دوگانه شاخصه‌های خودشان را دارند. مجموعه دو عکس به نظر می‌آید که اینطور به آن فکر شده است و رولان بارت در کتاب‌هایش راجع به دوگانه گرایی و نگاهِ متضاد بسیار سخن گفته است. ریشه‌ی این نگاه به گذشته‌ی دوری برمی‌گردد که ابتدا آشفتگیِ اَزَلی بود و بیگ بنگ اتفاق افتاد و در نهایت، هَستی و کره‌ی زمینی که ما در آن هستیم، به وجود آمد. آیا مِریخ بدونِ وجودِ انسان معنا پیدا می‌کند؟ زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان به هر وسیله‌ای، پا به آن سیاره بگذارد. آن اولین بیگ بنگی که اتفاق افتاد، زمانی بود که آشفتگی ازلی در جهان وجود داشت. آن آشفتگی ازلی یک جلوه‌هایی از آن را همه بلد هستیم که به شکل متضاد مطرح شده است. اولین آشفتگی ازلی، زمین و آسمان است. مثل روز و شب. خشکی و دریا. زمستان و تابستان؛ که متضاد هستند. خیر و شر. حق و باطل. زشت و زیبا. آدم و حوا. این شکلِ اولیه است که ما می‌خواهیم به چیزی فکر کنیم و آن به شکلِ تضاد است. سپس در سیرِ زمان به اسطوره‌ها می‌رسیم که خودش درونش یک دوگانگی و تضاد به وجود آورد.

مروتی ادامه داد: اسطوره همه‌چیز را خدا می‌دید و در آن، اولین تضاد‌هایی که به وجود آمدند، سوفسطائیان/ فیلسوفانِ شک گرا بودند. کسانی که با بحث، خِرد را جا می‌انداختند. این قضیه تا دوره کنفسیوس؛ یانگ یین و تای چی ادامه یافت. رولان بارت معتقد است: «عکسی که عکاس می‌گیرد، مانند پنجره‌ای است که نمی‌توانید منظره‌ درونِ آن را از آن جدا کنید. وقتی جلو پنجره می‌ایستید، حتما جلوی شما یک منظره است.» او از نماد یانگ یین استفاده کرده و می‌گوید این نمادِ واقعیت است. اینگونه است که کسی ندیده است که رولان بارت، عکس را فُرمالیستی نقد کند. بارت فقط نقدِ زیبایی‌شناسانه انجام می‌دهد. بارت مستقیم به معنای عکس ارجاع می‌دهد.

کارشناس برنامه اضافه کرد: رِنه دکارت اولین بار این دوگانگی را به انسان ارجاع داد. با جمله معروف خودش: «من فکر می‌کنم پس هستم!». دکارت با این جمله می‌گوید که انسان، دو زیست دارد که یکی، خودش و بدن او و دیگری، ذهنِ وی است پس اینگونه انسان، تبدیل به یک دوگانه شد. دو انسانی که در یک انسان می‌زید. انتهای این بحث به ساختارگرایی می‌رسد. در ساختارگرایی، بشر شروع به حذفِ برخی چیز‌ها از زندگی‌اش می‌کند. بعد از انقلاب صنعتی، بشر پِی به مفهوم تعقل و ریاضیات می‌برد. اولین شکلِ ساختارگرایی با چه به وجود می‌آید؟ با زبان‌شناسی. ساختار تعاریفِ عکاسی در دوره فتوژورنالیسم شکل گرفت.

مروتی در پایان گفت: در دوره مطبوعات است که عکس‌های تک عکس و مجموعه عکس هستند و آنها فکر می‌کنند که دو عکس، چه خوب می‌تواند نماد یان یینگ را در خودش جای دهد و اینگونه، عکس دوگانه/ متضاد به وجود آمد. در عکس دوگانه باید طوری عکس گرفت که دو مفهوم متضاد را در خودش جای دهد. ثبت عکسِ دوگانه/ متضاد، سخت است و یک مفهومِ فشرده بین تک عکس و مجموعه عکس است که عکاس باید با دو عکس، تمامِ حرفِ خودش را بیان کند.

در انتها، عکس‌های دوگانه اعضای کانون عکاسی شفق شامل شادی سنائیان، شیرین رجایی، بیتا جمشیدی، محسن افلاکی، سپیدار گذری، عباس سمیعی، علی آذرنیا، علی اکبرغفاری، شیوا حاتمی، کورش سنایی، بهاره ربیعی، فرزانه اسلامی، الهه ملکی، اشرف جوادی، رومینا لیاقت مورد نقد و بررسی قرار گرفت و مجموعه عکس‌های منتخب برای شرکت در نمایشگاه پیشِ رو انتخاب شدند.