«شعر و شاعری در دوره مشروطه»
«شعر و شاعری در دوره مشروطه» کتابی است که به کوشش همایون کاتوزیان و علیرضا کورنگی منتشر شده است.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر؛ کتاب «شعر و شاعری در دوره مشروطه» به کوشش همایون کاتوزیان و علیرضا کورنگی با ترجمه بهزاد زره‌داران در ۲۸۲ صفحه با شمارگان ۳۳۰ نسخه و قیمت ۴۲۰ هزار تومان در انتشارات مروارید راهی بازار کتاب شده است.
«ایرج، شاعر عشق و طنز» نوشته همایون کاتوزیان، «خاموشی قمرالملوک وزیری؛ اغراق و اسطوره‌سازی در تاریخ‌نگاری ایرانی» نوشته لیلا روحی، «شعر گیلکی محمدعلی افراشته و میراث انقلاب مشروطه» نوشته نسرین رحیمیه، «سرود آزادی: زنان و تقدیس شاعران دوره مشروطه» نوشته متیو سی اسمیت، «آموزش اجتماعی از طریق شعر طنز: اشرف‌الدین نسیم شمال و علی‌اکبر دهخدا» نوشته پروین لولوئی، «حواشی، مقاومت و تحول در شعر کلاسیک فارسی: یغمای جندقی در قامت پیشگام شعر مشروطه» فرشاد سنبل‌دل، «سیاست، زندان و شعر: تحلیلی از بوطیقای فرخی یزدی» نوشته سعید شهناپور، «آواز مدرنیته به زبان سنت: جایگاه نظریه و عملکرد ادبی محمدتقی بهار» نوشته سالور ملایری و «گریستن روی صحنه: عشقی نمایشنامه‌نویس» نوشته بهروز محمودی بختیاری مقاله‌های این کتاب هستند.
در نوشته پشت جلد کتاب آمده است: جنبش مشروطه یکی از اصیل‌ترین جنبش‌های سیاسی و فکری ایرانیان در طول تاریخ به شمار می‌رود. شعر فارسی و میراث گرانسنگ آن را هم باید پرچمدار این جنبش دانست. در مجموعه بسیار خواندنی و نواندیشانه حاضر، که زیر نظر همایون کاتوزیان و علیرضا کورنگی، استادان فرهنگ و ادبیات در انگلستان و ایالات متحده آمریکا، گردآوری شده، شماری از پژوهشگران ایرانی و یکی از دانشوران غربی به شناخت و بازخوانی آثار و فعالیت‌های ادبی و هنری چند تن از چهره‌های دوره پیشامشروطه، مشروطه و پسامشروطه برآمده‌اند: ایرج میرزا، قمرالملوک وزیری، محمدعلی افراشته، اشرف‌الدین نسیم شمال، علی‌اکبر دهخدا، یغمای جندقی، فرخی یزدی، ملک‌الشعراء بهار، میرزاده عشقی و دیگران.
در بخشی از پیش‌گفتار کتاب به قلم همایون کاتوزیان و علیرضا کورنگی می‌خوانیم: ریشه‌های جنبش مشروطه ایران را می‌توان در دهه ۱۲۳۰ خورشیدی یافت؛ هنگامی که معدودی از نخبگان روشنفکر، در پس تجربه‌ای دیرپای از حکومت استبدادی، در باب چندوچون حاکمیتی مبتنی بر قانون اندیشیدند، نوشتند و سخن گفتند.
شعر فارسی و میراث گرانسنگ آن پرچمدار جنبش مشروطه شد. جریان بازگشت ادبی که در عهد قاجار متداول بود ظرفیت چندانی برای نوآوری در شعر نداشت؛ گرچه برخلاف انتقاداتی که بعدها به آن وارد شد، بازگشت ادبی را نمی‌توان به تقلید صرف فروکاست. رجوع به اسلوب کلاسیک، رویکرد بسیاری از شعرای این نحله را عاری از هرگونه نوگرایی می‌کرد. با وجود این، شعر، در قرن هجدهم، به چنان انحطاطی افتاده بود که در قیاس برخی از آثار نخستین شاعران سبک بازگشت، امیدبخش می‌نمود. این بازگشت بیشتر ناظر بر به‌کارگیری قالب‌های کهن بود؛ قالب‌هایی مانند قصیده، غزل و مثنوی. وانگهی، بازگشت ادبی تا حدی به منزله رجوع به صنایع بدیعی و آرایه‌های ادبی عصر کلاسیک تلقی می‌شد. در عین حال، از حیث محتوا، شعر دوران بازگشت با شعر کلاسیک فارسی قدری تفاوت داشت.
درک این نکته بسیار ضروری است که در ایران، به مدد روشنفکران، طرح‌ریزی مبانی انقلاب مشروطه از میانه قرن نوزدهم و مدت‌ها پیش از تحقق آن آغاز شد. بدین سبب، فهم بوطیقای این دوره، ملازم است با فهم وقایعی که پیش و قدری پس از انقلاب مشروطه در ایران روی داد. در این‌جا، مراد از بوطیقا غالبا شعر است؛ ولی سایر اشکال بیان هنری که در پارادایم انقلاب مشروطه ظهور یافتند نیز ذیل عنوان بوطیقا قرار می‌گیرند.