پاسخ به ۲ سؤال درباره «هزار و یک‌شب»
کتاب «و شهرزاد دیگر سخن نگفت» با پاسخ به ۲ سؤال مهم درباره «هزار و یک‌شب»، نوشته شهرام دلشاد منتشر شد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر؛ «و شهرزاد دیگر سخن نگفت: فرهنگ اجتماعی و روایت ادبی در هزار و یک‌شب» نوشته شهرام دلشاد در ۲۳۶ صفحه با شمارگان ۲۲۰ نسخه و قیمت ۳۶۰ هزار تومان در انتشارات مروارید راهی بازار کتاب شده است.
در پیشگفتار کتاب آمده است: این کتاب پاسخی به ۲ سؤال بنیادین و مهم درباره «هزار و یک‌شب» است. سؤالاتی که در تحقیقات مرتبط با «هزار و یک‌شب» همچنان بی‌پاسخ مانده یا در قالب پژوهش‌های مستقل و دقیق مورد واکاوی قرار نگرفته است.
هر ۲ سؤال از ۲ دغدغه مهم سرچشمه می‌گیرد؛ دغدغه‌هایی که منجر به ایجاد ۲ گونه شک و تردید ناخواسته می‌شود. این تردید‌ها هویت و سرنوشت کتاب محبوبِ «هزار و یک‌شب» را وارد مسیری نامطلوب می‌کند.
پرسش نخست مربوط به سکوت و قرن‌ها عزلت‌گزینی، حاشیه‌نشینی یا خاموشی «هزار و یک‌شب» است. هر آن‌کس که اندکی «با هزار و یک‌شب» سروکار داشته باشد، می‌داند که این کتاب سرنوشت عجیبی پشت‌سر گذاشته است. از نکات غریب و شگفت‌آور سرنوشت کتاب، قرن‌ها گمنامی و فراموشی آن است.
به عبارتی دیگر، اندکی بعد از زمانی که ابن‌ندیم وراق و مسعودی مورخ، در قرن ۴ هجری از کتابی به زبان پهلوی سخن گفتند که به زبان عربی ترجمه شده بود، اثری - یا بهتر بگوییم خبری - از کتاب در کتاب‌های تاریخی، تذکره‌ها و کتاب‌نامه‌ها دیده نمی‌شود؛ تا اینکه سرانجام گالان در اواخر قرن ۱۷، نسخه‌ای خطی از این کتاب را در قاهره پیدا می‌کند و سکوت چندصدساله «هزار و یک‌شب»، بعد از این کشف و ترجمه‌اش به زبان فرانسوی شکسته می‌شود؛ بنابراین این پرسش نخست کتاب که در «کتاب دوم» به آن پاسخ داده می‌شود، این است که «چرا و به چه دلیل هزار و یک‌شب سده‌ها خاموش و گمنام ماند؟»
نوشتار حاضر در بخش نخست کتاب، طی ۴ فصل تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد و دلایل خاموشی و سکوت شهرزاد را مورد کاوش و مطالعه قرار دهد. اهمیت بررسی این پرسش علاوه بر آنکه دوره‌ای تاریک از کتاب را روشن می‌کند، بیشتر به دلیل نتایج نادرستی است که از سوی عده‌ای از محققان از این دوره به دست آمده است. این سکوت طولانی سبب شده برخی مورخان به تردید درباره اصل هزار افسان نگریسته و وجود چنین اثری را که متعلق به ادبیات پهلوی ایران قبل از اسلامی است، انکار کنند.
پرسش دوم درباره شگرد‌های روایی و صناعت‌های بلاغی، و دیگر سخن واکاوی جنبه‌های فنی کتاب است.