کتاب «میراث پهلوانی»؛ تلنگری برای نجات یک یادگار اساطیری

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر؛ ویژگی‌های پهلوانی یکی از شاخص‌ترین تجلی‌های میراث معنوی فرهنگ ایرانی است که در دوره‌های مختلف تاریخی در وجود گروه‌هایی به نام‌های عیاران، فتیان، کلوها، شاطران و... تجلی یافته است. این سنت پهلوانی، در همه ادوار همچنان‌که از نام این پهلوانان مشخص است، ریشه در فرهنگ اهل حرفه و افزارمندان دارد و ناگزیر از جامعه‌های شهری برمی‌خیزد. سنت پهلوانی همواره یک شکل داشته و یک محتوا، اگر به داستان پوریای ولی استناد کنیم از هفت قرن پیش مجموعه کشتی و ورزش‌هایی که امروزه معروف به ورزش زورخانه‌ای و آموزه‌های پوریای ولی است، همگی یک مجموعه را می‌ساخت.

پس از پوریای ولی، این مجموعه در طی زمان تداوم یافته و به صورت یک سنت پهلوانی درآمده است. کشتی و مراسم ورزش با ابزار زورخانه‌ای شکل این سنت بود و محتوای آن به اقتضای زمانه گاه تلخ بود، گاه شیرین. در احیا و باززایی سنت پهلوانی، موضوع اصلی بازگشت به شکل گذشته است. شکلی که در آن کشتی، مراسم ورزشی، زورخانه و محلات شهری مجموعه اندام‌واری بوده‌اند.

کتاب «میراث پهلوانی» ابراهیم مختاری که با پژوهش او و نوشته هدی صابر گردآوری شده است، اثری درباره «میراث پهلوانی» است که با مراجعه به منابع تاریخی آن را در سه بخش تدوین شده است.

نویسنده در بخش نخست به تحلیل شکل و محتوای سنت پهلوانی می‌پردازد و دلایل و زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ظهور سه پهلوان تاریخی ایران یعنی «رستم» در دوران اساطیری، «پوریای ولی» در دوران میانی و «تختی» در دوران جدید را بررسی می‌کند. در این بخش به دلایل از هم گسیختگی شکل سنت پهلوانی در سده اخیر و تاثیر آن بر پهلوانی، مرشدی و نظام زورخانه‌ای نیز پرداخته شده است.

۲ بخش بعدی، به شرحی از زندگی، اخلاق و آداب پهلوانان و مرشدان زورخانه و تصاویری از آنان اختصاص دارد. مطالب این ۲ بخش، برخی از زبان خود پهلوانان و برخی دیگر از زبان نزدیکان و شاگردان آنها نقل شده است.

صادق بلورفروشی، سید حسن رزاز، سید محمدعلی مسجدحوضی، میرزا باقر دراندرونی، اصغر نجار، میرزا عباس شیشه‌بر، محمد خرده‌فروش، رضا لاهیجانی و اکبر جگرکی برخی از این پهلوانان هستند.

بخش مهم کتاب مصاحبه‌های مختاری با سال‌خوردگانی‌ست که از این سنت به‌جا مانده‌اند. نویسنده کوشیده لحن و شیوه گفتار آنها را حفظ کند. آنها تعریف می‌کنند چگونه به این مراتب رسیده‌اند یا چطور در دام زر و زور گرفتار شده و عامل حکومت شده‌اند. دعوا‌هایی که در گرفته و آدم‌هایی که در این راه مرده‌اند و باز تعریف این وقایع از چند منظر و از زبان ۲ طرف درگیر، این گفت‌و‌گو‌ها را خواندنی کرده است.

«نگاهی به تحول سنت پهلوانی»، «پهلوانان آرمانی و سنتی»، «چند تن از پهلوانان و پیشکسوتان»، «آداب زورخانه»، «مرشدی»، «چند تن از مرشدان»، «زورخانه‌داری»، «چند تن از زورخانه‌داران» و «چند تن از اسباب‌سازان» عناوین ۹ فصل این کتاب هستند.