یادمان «کاوه فرزانه»؛ تجلیل از عکاسی، اندیشه و میراث یک نگاه

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر؛ آیین یادمان زنده‌نام کاوه فرزانه، عکاس، پژوهشگر و مدرس با حضور جمعی از استادان، عکاسان، هنرمندان و علاقه‌مندان حوزه تصویر و عکاسی در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد.

در این مراسم محمد خدادادی مترجم‌زاده، افشین بختیار، سعید محمودی ازناوه، گوهر تاج کیانی و شاهدخت فرزانه درباره شخصیت، اندیشه، آثار، پژوهش‌ها و خاطرات خود از کاوه فرزانه سخن گفتند و بخش‌هایی از آثار و فعالیت‌های این هنرمند نیز به نمایش درآمد.

شاهدخت فرزانه؛ پدرم عکاسی را جریانی از بودن می‌دانست

شاهدخت فرزانه، دختر کاوه فرزانه با اشاره به گستره مطالعات و علاقه‌مندی‌های پدرش گفت: کاوه فرزانه انسانی عاشق زندگی، معنا و آفرینش بود و از ریاضیات و فلسفه تا ادبیات، طبیعت و عکاسی، جهان را با نگاهی جست‌وجوگر می‌نگریست.

فرزانه با اشاره به نگاه ویژه پدرش به عکاسی افزود: برای او عکاسی تنها یک عمل فنی یا ثبت تصویر نبود، بلکه جریانی از بودن و تجربه جهان به شمار می‌رفت.

وی درباره رابطه عکاس و سوژه نیز گفت: از نگاه پدرش تنها عکاس نیست که سوژه را برای ثبت تصویر انتخاب می‌کند، بلکه گویی سوژه نیز عکاس را برای دیده‌شدن و عکاسی انتخاب می‌کند. عکاس با تأمل و نگاه از زوایا و لحظات گوناگون به درکی تازه از سوژه و امکان ابداع در تصویر می‌رسد.

شاهدخت فرزانه همچنین با اشاره به علاقه پدرش به فرهنگ و آموزش گفت: او همواره خود را در مسیر آموختن می‌دانست و بر طریقت شاگردی و جست‌وجوی دائمی تأکید داشت.

وی در پایان درباره نگاه کاوه فرزانه به جاودانگی گفت: جاودانگی به معنای ماندن جسمانی نیست، بلکه در جاری‌شدن اندیشه در تاریخ و جهان و اثرگذاری بر روح زمان معنا پیدا می‌کند.

محمد خدادادی مترجم‌زاده؛ عکاسی را نمی‌توان تنها در ابزار و تکنیک خلاصه کرد

محمد خدادادی مترجم‌زاده درباره مفهوم عکاسی، تاریخ این هنر و ضرورت نگاه انتقادی به روایت‌های رایج سخن گفت و تأکید کرد: عکاسی را نمی‌توان تنها در ابزار، روش، آموزش، صنعت یا فن و حتی فلسفه خلاصه کرد، بلکه این هنر مجموعه‌ای از همه این عناصر است و مهم‌ترین وجه مشترک آن، ذهن و نگاه انسان است.

وی با اشاره به تحولات فناوری و گسترش هوش مصنوعی افزود: در جهان امروز، پرسش از چیستی عکاسی و نقش ذهن، نگاه و انسان در تولید تصویر بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.

خدادادی مترجم‌زاده در ادامه با تأکید بر ضرورت بازخوانی تاریخ عکاسی گفت: نگاه تبارشناسانه و انتقادی می‌تواند به بررسی دقیق‌تر رویدادها، آثار و جریان‌های تاریخ عکاسی کمک کند.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از عکاسی اجتماعی، خیابانی و مستند اظهار کرد: آثار عکاسان باید در نسبت با شرایط فرهنگی، اجتماعی، هنری و رسانه‌ای زمانه آنان بررسی شود و نمی‌توان تصاویر تاریخی را همواره اسنادی کاملاً بی‌طرف و مستقل از زمینه‌های فرهنگی، سیاسی و رسانه‌ای دانست.

خدادادی مترجم‌زاده همچنین با طرح موضوع ابزارزدگی در آموزش عکاسی گفت: کیفیت فنی و پیشرفت تجهیزات هرچند اهمیت دارد، اما نمی‌تواند جایگزین نگاه و تفکر عکاس شود. تاریخ عکاسی نیز نمونه‌های بسیاری از آثاری را در خود دارد که با ابزار‌های ساده تولید شده‌اند، اما به دلیل نگاه خلاقانه عکاس جایگاهی مهم یافته‌اند.

سعید محمودی ازناوه؛ کاوه فرزانه را نمی‌توان تنها با فهرست آثارش معرفی کرد

سعید محمودی ازناوه با اشاره به شخصیت و فعالیت‌های فرهنگی و پژوهشی کاوه فرزانه گفت: برخی انسان‌ها را نمی‌توان تنها با عنوان شغلی، سوابق حرفه‌ای یا فهرست آثار معرفی کرد و شخصیت آنان در شیوه رفتار، نگاه، روابط انسانی و تأثیری که بر اطرافیان می‌گذارند معنا پیدا می‌کند.

محمودی ازناوه، کاوه فرزانه را انسانی متواضع، کم‌گو و گزیده‌گو توصیف کرد و افزود: با وجود دانش، تجربه و مطالعات گسترده، او هرگز اهل خودنمایی و برتری‌جویی نبود.

وی با اشاره به دغدغه فرزانه برای ثبت تاریخ شفاهی عکاسی ایران گفت: بخش مهمی از تاریخ عکاسی در خاطرات، تجربه‌ها و روایت‌های استادان و پیشکسوتانی نهفته است که شاهد شکل‌گیری و تحول جریان‌های عکاسی در ایران بوده‌اند و با از دست رفتن راویان، بخشی از این حافظه فرهنگی و تاریخی نیز از میان خواهد رفت.

محمودی ازناوه همچنین به فعالیت‌های فرزانه در حوزه عکس‌های تاریخی، گردآوری منابع تخصصی و پیگیری آثار تصویری ایران در آرشیو‌ها و کتابخانه‌های تخصصی اشاره کرد و گفت: او در دو دوره عضو هیئت‌مدیره انجمن عکاسی میراث فرهنگی ایران بود و به‌عنوان عضو شورای عکس وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز فعالیت داشت.

وی درباره نگاه فرزانه به عکس تاریخی اظهار کرد: یک تصویر قدیمی صرفاً عکسی متعلق به گذشته نیست و می‌تواند سندی از یک دوره، جامعه، فرهنگ و بخشی از تاریخ این سرزمین باشد.

گوهر تاج کیانی؛ پیش از آموزش عکاسی، انسانیت و اخلاق را می‌آموخت

گوهر تاج کیانی از عکاسان همکار کاوه فرزانه در انجمن عکاسی نگاه، با اشاره به شخصیت و گستره مطالعات او گفت: فرزانه هنرمندی فرهیخته، شاعرمنش و صاحب نگاهی متفاوت به جهان عکاسی بود و مطالعات گسترده‌ای در ادبیات، عرفان و فلسفه داشت.

کیانی با اشاره به نگاه شاعرانه فرزانه در عکاسی افزود: این نگاه را می‌توان در آثار ماکرو و کلوزآپ‌های او از گل‌ها، حشرات، طبیعت و اتفاق‌های نوری مشاهده کرد. او با دقت و تأمل به کوچک‌ترین عناصر طبیعت نگاه می‌کرد و جهان‌هایی را در تصویر آشکار می‌ساخت که ممکن بود در نگاه عادی دیده نشوند.

وی گفت: فرزانه همواره در پی آموختن و آموزش بود و پیش از آنکه تکنیک و راز‌های نور را به شاگردان خود بیاموزد از اخلاق، دوستی، انسانیت، معنویت و ادبیات سخن می‌گفت.

کیانی همچنین به دانش مهندسی فرزانه اشاره کرد و افزود: او دانش خود را تنها در مسیر فنی به کار نمی‌برد، بلکه از آن برای شناخت دقیق‌تر طبیعت و رسیدن به لایه‌های ظریف‌تر جهان پیرامون استفاده می‌کرد.

افشین بختیار؛ چرا وقتی هنرمندان در کنار ما هستند، کمتر از آنان یاد می‌کنیم؟

افشین بختیار با اشاره به دوستی و همراهی چندین‌ساله خود با کاوه فرزانه از خاطرات سفرها، عکاسی‌ها و تجربه‌های مشترکشان گفت و پرسید: چرا گاهی زمانی که هنرمندان در میان ما هستند، آن‌گونه که باید قدر آنان را نمی‌دانیم و پس از رفتنشان به یاد بزرگی و تأثیرشان می‌افتیم؟

بختیار از حاضران خواست تا زمانی که دوستان، همکاران و استادانشان در کنار آنان هستند، قدر حضورشان را بدانند و فرصت دیدار و گفت‌و‌گو را به آینده موکول نکنند.

وی با روایت خاطراتی از سفر‌های مشترک با فرزانه به تخت جمشید، ماهان کرمان و کویر و کلوت‌های ایران، از علاقه او به عکاسی، ادبیات، عرفان و فرهنگ ایرانی گفت و افزود: فرزانه انسانی بردبار، عاشق ایران، طبیعت و عکاسی بود و برای دیدن و ثبت جهان دشواری‌های بسیاری را پذیرفته بود.

آیین یادمان کاوه فرزانه با نمایش بخش‌هایی از آثار و فعالیت‌های او به پایان رسید؛ مراسمی که در آن علاوه بر مرور شخصیت و کارنامه این عکاس و پژوهشگر، موضوعاتی همچون ضرورت ثبت تاریخ شفاهی عکاسی، حفظ آرشیو‌ها و میراث تصویری، نقش آموزش و پژوهش و اهمیت نگاه انتقادی به تصویر و تاریخ عکاسی مورد توجه قرار گرفت.

این آیین روز پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ با همکاری کانون عکاسی شفق و جمعی از فعالان حوزه عکاسی در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد.