«سفر در حباب» و «قطره دریای همت» در فرهنگسرای رسانه رونمایی شد

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، مراسم تجلیل از «امیرحسین مدرس» و رونمایی از دو کتاب «سفر در حباب» و «قطره دریای همت» با محوریت اهمیت حفظ و احیای میراث مکتوب فارسی و دشواری‌های تصحیح نسخه‌های خطی در فرهنگسرای رسانه برگزار شد.

در این مراسم، «سیدمهدی شجاعی»، نویسنده و داستان‌نویس؛ «زهیر طیب»، رئیس انجمن علمی تحقیق و تصحیح نسخه‌های خطی ایران؛ «سیدعلی کاشفی خوانساری»، نویسنده و روزنامه‌نگار و «امیرحسین مدرس» حضور داشتند و درباره اهمیت حفظ و احیای میراث مکتوب فارسی و دشواری‌های تصحیح نسخه‌های خطی سخن گفتند.

تصحیح و احیای متون؛ فعالیتی بنیادی در فرهنگ

«سیدمهدی شجاعی» در این برنامه، تصحیح و احیای متون را از جمله فعالیت‌های بنیادی فرهنگی دانست و با اشاره به تلاش پژوهشگران در این حوزه گفت: بخش مهمی از گنجینه ادبی امروز، حاصل زحمات کسانی است که در گذشته نسخه‌شناسی و تصحیح کرده و این آثار را در اختیار نسل‌های بعد قرار داده‌اند.

وی با اشاره به دقت و وسواس موجود در آثار تصحیحی افزود: برای ارائه یک مجموعه قابل اتکا، باید در تک‌تک واژه‌ها و جزئیات متن دقت کرد و این مسیر نیازمند عمق، ژرف‌نگری، تحمل و صبوری است.

گنجینه‌ای که هنوز به‌طور کامل شناسایی نشده است

در ادامه، «سیدعلی کاشفی خوانساری» با اشاره به گستردگی میراث مکتوب فارسی اظهار کرد: بخش بزرگی از این گنجینه همچنان شناسایی و احیا نشده است و آثار فراوانی از دوره‌های مختلف تاریخی به‌ویژه از اواخر صفویه و دوره قاجار، همچنان نیازمند بررسی و پژوهش هستند.

وی تصحیح نسخه‌های خطی را فرآیندی چندمرحله‌ای عنوان کرد و گفت: پژوهشگر باید نسخه‌های مختلف را شناسایی و مقایسه کند و در کنار متن، درباره پدیدآورنده، دوره تاریخی، زبان، اصطلاحات و اختلاف نسخه‌ها نیز تحقیق کند.

کاشفی خوانساری همچنین تأکید کرد این آثار تنها برای ادبیات اهمیت ندارند و می‌توانند منابعی ارزشمند برای پژوهش در حوزه‌های تاریخ، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و زبان‌شناسی باشند.

تصحیح نسخه‌های خطی «یک جنون معطر و مقدس» است

«امیرحسین مدرس» نیز در این نشست، کار تصحیح نسخه‌های خطی را مسیری دشوار و زمان‌بر توصیف کرد و گفت: کار تصحیح یک نوع جنون می‌خواهد و من تعبیر می‌کنم به یک جنون معطر و مقدس.

وی با اشاره به دشواری دستیابی به نسخه‌های خطی افزود: پژوهشگر برای دستیابی به برخی نسخه‌ها باید نامه‌نگاری، پیگیری و جست‌وجوی فراوان انجام دهد و پس از دستیابی به نسخه نیز کیفیت خط، تاریخ نگارش، کاتب و نسبت آن با سایر نسخه‌ها باید بررسی شود.

مدرس با اشاره به کتاب «سفر در حباب» اثر «یدالله شکری هندی» از جست‌وجوی گسترده برای شناسایی این شاعر کمترشناخته‌شده خبر داد و گفت در این مسیر حدود ۴۹ تذکره برای یافتن اطلاعات مربوط به شاعر بررسی شده است.

وی تصحیح متون را نیازمند آشنایی با دانش‌های مختلف دانست و گفت: در متون کهن، اصطلاحاتی از حوزه‌های طب، نجوم، هندسه، ریاضیات، فلسفه، حکمت، تفسیر، حدیث و موسیقی به کار رفته است و مصحح برای فهم دقیق یک واژه یا بیت، گاه ناچار است به منابع تخصصی این حوزه‌ها مراجعه کند.

تصحیح نسخه، فقط تبدیل دست‌نوشته به متن تایپی نیست

«زهیر طیب» نیز با اشاره به ویژگی نسخه‌های خطی، آنها را فرصتی برای فاصله گرفتن از «حجاب معاصرت» و نوعی «سفر در زمان» دانست.

وی تأکید کرد تصحیح نسخه خطی صرفاً به عکس‌برداری و تبدیل یک دست‌نوشته به متن تایپی محدود نمی‌شود و افزود: یک کلمه ممکن است فرق بکند و تمام برداشت شما از متن عوض بشود.

طیب با اشاره به اختلاف نسخه‌های متون کلاسیک، وظیفه مصحح را شناسایی نسخه‌های مختلف و بررسی نسبت میان آنها عنوان کرد و گفت: پژوهشگر باید همچون یک باستان‌شناس، لایه‌به‌لایه پیش برود تا به متن اصیل نزدیک شود.

وی همچنین بر ضرورت توجه بیشتر نظام دانشگاهی به ارزش علمی و دشواری کار تصحیح متون تأکید کرد و نسبت به کاهش انگیزه پژوهشگران برای ورود به این حوزه هشدار داد.

چهار سال و نیم پژوهش برای شناسایی دیوان «ندیم»

مدرس در بخش دیگری از این مراسم درباره پژوهش خود روی دیوان میرزا محمد زکی مشهدی، متخلص به «ندیم»، گفت چهار سال و نیم است که با نسخه این اثر درگیر است و در جریان جست‌و‌جو‌ها تنها یک نسخه ناقص از آن در کتابخانه مجلس شناسایی شده است.

وی افزود برای یافتن نسخه‌های دیگر، همراه با دکتر طیب و دیگر پژوهشگران جست‌و‌جو‌های گسترده‌ای انجام شده، اما نسخه دیگری به دست نیامده است.

مدرس با اشاره به مراجعه به اسناد تاریخی و آستان قدس رضوی برای تکمیل این پژوهش، اظهار کرد آثار «ندیم» می‌تواند تصویری از شرایط اجتماعی و تاریخی دوره سقوط صفویه و تحولات پس از آن ارائه کند.

وی همچنین حفظ میراث مکتوب را اقدامی برای نسل‌های آینده دانست و گفت: من برای امروز کار نمی‌کنم… این کار پنجاه سال دیگر خودش را نشان می‌دهد.

رونمایی از دو کتاب

در بخش پایانی مراسم، امیرحسین مدرس چند قطعه از اشعار خود را برای حاضران خواند و پس از آن از دو کتاب «سفر در حباب» و «قطره دریای همت» رونمایی شد.

وی با حضور در جایگاه امضای کتاب، نسخه‌هایی از این دو اثر را برای حاضران و علاقه‌مندان امضا کرد.

مراسم تجلیل از امیرحسین مدرس و رونمایی از این دو اثر، در کنار معرفی کتاب‌ها به فرصتی برای طرح اهمیت حفظ، تصحیح و احیای میراث مکتوب فارسی و ضرورت حمایت از پژوهش‌هایی تبدیل شد که گاه حاصل سال‌ها جست‌و‌جو و مطالعه در میان نسخه‌های خطی، تذکره‌ها و اسناد تاریخی است.