نقد «امروز» با حضور پرستویی و میرکریمی

در ابتدای نشست میرکریمی از حضور همزمان سه بازیگر اصلی فیلم برای اولین بار در این نشست ابراز خوشحالی کرد و گفت:  فیلم «امروز» مانند کارهای قبلی حاصل دوره ای بود که در آن زندگی می کردم و مسائلی که برایم دغدغه بود و نسبت به آن حساس شدم را سعی کردم با شکل گیری قهرمانم روایت کنم. «امروز» با دیگر فیلم هایم متفاوت است، در فضای ساده و جمع و جور حرف امروز را زدم. خوشحالم فیلم به اکران رسید و متاسفانه فرصت برابر اکران برای همه فیلم ها وجود ندارد اما من از اکران فیلم راضی هستم استقبال مردم هم خوب بوده است امیدوارم فیلم دیده شود و تجربه پیدا کنم برای فیلم بعدی. به  حرف و بازخوردها فکر می کنم تا  برای کار بعدی توشه  شود زیرا قصد دارم زیاد فیلم بسازم.

 

قطبی زاده پس از ابراز تشکر از حضور هر سه بازیگر اصلی در چهل و نهمین نشست باشگاه فیلم فرهنگ سرای انقلاب اسلامی در معرفی سهیلا گلستانی گفت: اولین بار فیلم کوتاهی از ایشان  دیدم که به لحاظ بصری و تکنیک کارگردانی خوب بود. ایشان با نام کارگردان در سینما مطرح شد اما با بازی در سریال ها و فیلم های در خور توجه، نشان داد سینمای ایران صاحب بازیگر بزرگی شده است.

گلستانی درباره حضور در دو کسوت کارگردان و بازیگر در سینما گفت: سعی می کنم زنده و پویا باشم و به نظرم سینما کمی تعاریف گذشته را از دست داده است. فعالیت در چند کسوت  سینماگر را پویا نگه می دارد و  تعارضی در چند کار (نه به عنوان شغل) نمی بینم.

شهاب اسفندیاری سخنان خود را با آیه ای از سوره عنکبوت آغاز کرد و گفت: دین سرمایه است و امتیازهایی برای هر فرد به ارمغان می آورد. حال  فضیلت دینداران در قبال دیگر انسان ها  چیست؟ شخصیت یونس فیلم «امروز» نشان داد کسی که در زمان دفاع مقدس تا پای جان خود رفته است تا دینداری را اثبات کند، در شرایط اجتماعی امروز هم حاضر است برای دیگر افراد آبرویش را به خطر بیاندازد.

میرکریمی در پاسخ به این سوال که چرا پس از ساخت فیلم «یه حبه قند» با شخصیت های متعدد به سراغ یک کار خلوت با سه بازیگر اصلی رفته است، گفت: من سعی نمی کنم با خودم لجبازی کنم یا خودم را مهندسی کنم تا این تبدیل به یک منش غیر ضروری یا از روی ادا و اطوار بشود. هر کاری اینقدر برایم مهم است که قوانین جهان خود را برایش رعایت کنم و به دنبال هماهنگی بین کارهایم نیستم. به جهان فیلم جدیدم فکر می کنم. فیلم ها در زمان خودشان زاییده می شوند و به دنیا می آیند و امروز را در دوره ای نوشتم و کار کردم که احساس می کردم بیشترین فریادی که می شود زد در اعتراض به رفتار عمومی و ضد اخلاقی است که همه گیر شده است؛ سکوتی کنش مند برای فیلم را برگزیدم که در دنیای اطرافش به خوبی دیده شود.

نمونه شخصیت هایی که مردد هستند و شک دارند را در فیلم«زیر نور ماه» کار کردم. دوست داشتم در این فیلم به قهرمانی برسم که تجربه های لازم را به دست آورده و به نقطه ای از آرامش دست یافته که فقط رفتار فردی خودش برایش اهمیت دارد و نگران صحبت های دیگران نیست.

کارگردان فیلم «امروز» در ادامه با اشاره به اینکه فرم روایت و تماتیک این اثر آرام است، گفت: اگر یونس دیر واکنش نشان می دهد ریتم هم همین گونه باید باشد. دوربین هم باید تراکینگ آرامی داشته باشد تا همه چیز به نرمی احساس شود. باید ریتم و کارگردانی  هماهنگی با سکوت داشته باشد. همه ما فرصت کمی داریم و دوست داریم تجربه کنیم . بدترین اتفاق برای فیلمساز این است که  اسیر تحسین مخاطبان حرفه ای شود و برای برآوده کردن توقع آنها خودش را تکرار کند. برای این که مخاطب را حفظ کنم نمی خواهم تجربه را کنار بگذارم. این کابوس را دارم و ریسک تجربه برایم  هیجان انگیز است.

پرویز پرستویی درباره چگونگی حضورش در فیلم گفت: من اصلا قرار نبود در فیلم آقای میرکریمی بازی کنم اما خودم را برای اولین بار در زندگی حرفه ای ام به فیلم  حقنه کردم زیرا ارادات خاصی به میرکریمی دارم. چند سالی در کنار هم کار  صنفی انجام دادیم. اولین بار در کار مستند چمران برایشان نریشن خواندم. احساس کردم برای انتخاب یونس درگیر ذهنی دارند به راحتی  پیشنهاد کردم می توانید روی من تست گریم بزنید. چند جلسه کار شد و یونس شکل گرفت. وقتی قرار شد به صورت جدی کار کنیم و از جزئیات قصه باخبر شدم، احساس کردم یونس دور از شرایط من نیست و نبود. وی در ادامه گفت: من هم جزو شهروندان همین شهر هستم.  از حواشی که این روزها خیلی جذاب شده و مهر قضاوت غلط در دست ماست و راحت به پیشانی هر کس که می خواهیم می زنیم، احساس کردم بی ربط با شرایط یونس نیستم و به همین دلایل است که دو سال بازی نکردم.  کسی که من را تربیت کرده به من آموخته که بازیگری شغل من نباشد من شرح وظایفی دارم که فکر می کنم از این راه می توانم خیلی حرف ها را بزنم. دو سالی که کار نکردم احساس کردم بی ربط با شرایط یونس نیست. یونس که 8 سال جنگیده و جانش را کف دستش گذاشته حالا که برگشته معترض نیست، سکوت اختیار کرده است. ما خیلی حرف می زنیم. من نمی خواهم واردجزئیات بشوم. موقع عمل که می شود چیزی وجود ندارد. مهمترین جذابیت یونس برای بازی کردن من شرایط اجتماعی مان بود.

 

پرستویی که به تازگی از سفر با جانبازان شیمیایی به هیروشیما بازگشته است، خاطر نشان کرد: در جلسه ای که با حضور این عزیزان داشتیم، 6-7 نفر با سرفه های مداوم شان نظم جلسه را برهم زده بودند و وقتی که همه داشتیم برمی گشتیم در هواپیما همه شان زیر دستگاه اکسیژن رفتند. این آدم ها به کسی اعتراض نمی کنند چون طرف مقابلی ندارند . آنها با خدا معامله کردند. یونس هم یکی از همین آدم هاست . سکوت او هم برگرفته از تمام مسائلی است که دور و برش هست اگر خودش بود نمی رفت راننده تاکسی بشود. ولی او سکوت را اختیار کرده و دوست ندارد حرف بزند. بیشتر شنونده است.

میرکریمی در پاسخ به این سوال که چرا یونس را از جنگ برگشته معرفی کردید، گفت: چرا نباید استفاده کنیم وقتی قرار است اتفاق اصلاح گری بیفتد بک گراند جنگ را گذاشتم تا صداقت قهرمان قصه را راحت بپذیریم. او یک بار از جان خود گذشته است. این تجربه جنگ لازم بود برای این قهرمان. استفاده از بک گراند جنگ در قصه استفاده از ذخیره و هویت  یک ملت است.

میرکریمی درباره شخصیت یونس توضیح داد: شخصیت های دیندار را قبلا کار کردم که دارای  تردید و شک هستند این بار به  دنبال قهرمانی بودم که  به آرامش و استغنا رسیده و فقط رفتار فردی و تعهدش برایش مهم است در تکاپوی اثبات حقانیت خود نیست.

میرکریمی درباره انتخاب شبنم مقدمی گفت: من معمولا وقتی فیلمنامه را می نویسم به بازیگر فکر نمی کنم و ممکن است ذهن من را ببندد.  برای اولین بار در زندگی حرفه ای ام به خانم  مقدمی برای شخصیت مجد فکر کردم و به دستیارم تاکید کردم این فقط برای خانم مقدمی است چون سال ها کار تئاتر را پیگیری می کردم تئاتر را سعی می کنم ببینم تا از متن و اجرا یاد بگیرم و بازیگران با استعدادی که فرصت دیده شدن برای آنها کم فراهم شده را بشناسم. خیلی خوشحالم  خانم مقدمی در نقشی حتی کوتاه با گروه همراه شدند و رفتارهایی بسیار مناسب به این  شخصت اضافه کردند.

مقدمی درباره نزدیک شدن به شخصیت مجد در فیلم «امروز»گفت: شاید یکی از روش ها که بازیگر به سراغش می رود تا نقش را در خودش احیاء کند دیدن ما به ازای بیرونی نقش است  من با راهنمایی و همکاری آقای میرکریمی و آقای راستین وقتی که نگارش کار کامل می شد در شرایط محیطی مجد قرار گرفتم و او را تجربه کردم بنا به عادتی که خودم دارم  برای احیاء کردن نقش و عبور از فیلتر ذهنم شناسنامه ای برای مجد نوشتم شامل مجموعه ای از رفتارهای برونگرایانه و کدهایی مثل مکث روی کلمات و.... و به تایید آقای میرکریمی رساندم. وی در پاسخ به سوال یکی از مخاطبان درباره جایگاه شخصیت مجد نیز یادآور شد: جایگاه مجد، جایگاه پرستار است اما متاسفانه  در هر جایگاه و شغلی مهر قضاوت دستمان است در حالی که  هیچ چیز از شرایط یکدیگر نمی دانیم، قضاوت می کنیم. مجد به گونه ای  شخصیتی مرد ستیز دارد به هیچ مردی اعتماد نمی کند و به یونس هم اعتماد نمی کند.

گلستانی درباره تجربه کار با  میرکریمی گفت: ایشان درهدایت بازیگر ماهرانه عمل می کند تجربه بازیگری و کارگردانی به من کمک کرد زیرا همانطور که سخن در سکوت این فیلم جاری است شکل کارکردن با میرکریمی در یک سری از نگفتن ها و در موقعیت قرار دادن بازیگر در آن جاری می شود. بی انصافی است اگر بگویم صدیقه در فیلمنامه شکل نگرفته و جاری نبود. شاید کار من خالی از عیب نباشد اما لحظاتی دارد که قابل اعتناست. از آقای میرکریمی در طول کار مدیریت و کارگردانی یاد گرفتم من به عنوان بازیگر با نگفتن ها و فهمیدن آنچه که می خواهند بگویند از ایشان یاد گرفتم.

میرکریمی درباره نزدیک بودن یونس به شخصیت خودش گفت: یونس شخصیت آرمانی من است امیدوارم این گونه باشم. پیشنهادم در فیلم پرسش نکردن راجع به یکدیگر است. وی درباره استفاده از پوشش چادر برای شخصیت صدیقه یادآور شد: خیلی وقت ها برای نشان دادن فقر از چادر استفاه شده است من با این هدف این کار را نکردم و شخصیت صدیقه را دوست دارم چون نجیب است.

 

کارگردان «امروز» درباره شخصیت های فرعی در فیلم گفت: برخی از شخصیت ها ممکن است رتباط مستقیم با قصه اصلی نداشته باشند اما در  بهتر شناخته شدن فضا و امبیانس فیلم کمک می کنند کارگر شبانه فیلم را دوست دارم. یک نکته عمیق فلسفی را ساده می گوید «وقتی خلوت است مسافر نیست، وقتی مسافر هست خلوت نیست.» می خواستم بگویم که عرفانی که در خلوت باشد به درد نمی خورد.

 

میرکریمی درباره جذابیت فیلم امروز نیز به مخاطبان گفت: باید فیلم جذاب باشد و مخاطب وسیع را با خودش همراه کند. مخالفان و موافقان فیلم امروز از همه طبقات جامعه بودند. به دنبال این هستم فیلم هایی که می سازم جذاب باشد، تعریفم از ارتباط با مخاطب متفاوت با دیگران است.

پرستویی در ادامه نشست در پاسخ به سوال یکی از مخاطبان درباره دشواری های بازی در نقش کم دیالوگ، پاسخ داد: بازی کردن به طور کل سخت است، بازی که دیالوگ نداشته باشد حتما سخت تر است. در کل فیلم چقدر می توان فکر کرد، تبسم کرد یا با نگاه مخاطب را درگیر کرد؟ یونس نقش خاصی بود و جذابیت او  و دیالوگ کم این شخصیت  کار را سخت می کرد هم برای بازیگر هم تحمل تماشاچی.

 

پرستویی در ادامه به این سوال که آیا یونس همان حاج کاظم است که پیرتر شده، این طور پاسخ داد: شاید به دلیل این که من بازیگر این نقش بودم اینگونه تداعی می شود. جدای از آن كه حاج کاظم آژانس شيشه اي، موج مرده و به نام پدر همه دانه های یک تسبیح هستند که از یک نخ تسبیح عبور می کنند. یونس هم بی ربط به این آدم ها نیست؛ شناسنامه اش مشخص است که از کدام دیار می آید. تضادش این است که حاج کاظم عصیان می کند، یونس سکوت کرده است. شاید حاج کاظم است که به این درک رسیده که سکوت کند نه به معنای آنکه بی تفاوت باشد. شاید به درایت دیگری رسیده است. من هم جای یونس بودم شاید همین کار را می کردم. یونس هم دست نیافتنی نیست. اگر رد نگاه مان را تیز کنیم در جامعه می توانیم امثال او را  پیدا کنیم .

 

پرستویی درباره زمان عدم حضورش در سینما گفت: در مدتی که سکوت کردم احساس کردم دارم آدم بدی می شوم. مدتی که گفتم ترجیح می دهم در سینما کار نکنم، قضاوت بی مورد می کنم. امسال بعد از مدت ها - من هیچ وقت بیش از یک کار نکرده ام- امسال تصادفا سه کار پشت هم بازی کردم. من آن روز که احساس کنم به پول سینما نیاز دارم، سینما را کنار می گذارم من با فیش حقوقی ام زندگی می کنم نه با پول سینما اگرچه سینما زندگی من است. احساس کردم که نیاز به خودسازی دارم و خودم دارم درگیر بحث و جدل ها می شوم.

 

در ادامه چهل و نهمین نشست باشگاه فیلم فرهنگ سرای انقلاب اسلامی، دکتر اسفندیاری، منتقد درباره فیلم گفت: توقعات از میرکریمی به عنوان یکی از ستون های سینمای ایران بالاست در این سال ها ایشان موفق بودند تا در برخی نهادها فعالیت داشته باشند نقد به آثارشان مسئله عجیبی نیست. تجربه گرایی ایشان نشان می دهد نمی خواهند به تکرار بیفتند. فیلم حس لازم را داشت و نشان داد ایشان همچنان می توانند در مخاطب اثرگذار باشند کارهایشان حس و حال  صداقت را روایت می کند به فکر شخصیت هایی که ما شاید در زندگی روزمره نمی بینیم و از کنارشان می گذریم، هستند اما دو پارگی و تناقض ساختاری در فیلم می بینم. میرکریمی داستان گو است فیلمنامه نویس ایشان به سینمای سبک آقای کیارستمی علاقمنداست . این تناقض روایت را دچار حفره هایی کرده که در فیلم های کیارستمی اشکالی ندارد اما میرکریمی به دنبال سینمای قصه گو است و در ساختار قصه گویی و کلاسیک گرفتگی و حفره هایی در قصه است. متاسفانه  تناقضی در فیلم ایجاد شده که  موجب نارضایتی منتقدان شده است.

وي در خاتمه  یادآور شد: باید از میرکریمی برای پرداختن به اقشار و طبقاتی که صنف هنرمند با آن غریبه هستند تشکر و قدردانی کرد. وی از فیلم «کودک و سرباز» تا «امروز» این روند را ادادمه دادند که  مسیر مبارکی است. نشست و برخاست با فقرا در متون دینی  هم توصیه شده است.  امیدوارم آقای میرکریمی با بازگشت به سبک قصه گو و داستان گوی تماشاگر را از دیدن فیلم های خودش محروم نکند.

در انتهاي نشست عبدالمطهر محمدخانی، رئیس فرهنگ سرای انقلاب اسلامی از سوی باشگاه فیلم این فرهنگ سرا از كارگردان و عوامل فيلم تقدیر کرد و ميهمانان تابلوی یادبود چهل و نهمين نشست باشگاه فیلم فرهنگ سرا را امضا كردند و با جمعی از مخاطبان این نشست عکس یادگاری گرفتند.

در حاشیه این مراسم از علاقمندان برای عضويت در باشگاه فيلم فرهنگ سراي انقلاب اسلامي ثبت نام به عمل آمد تا پس از این برنامه در جریان اخبار و برنامه های این باشگاه باشند.