هدف رمان، گفتن تاریخ نیست

محمدرضا شرفی خبوشان نویسنده رمان «عاشقی به سبک ون گوگ» عنوان کرد: هدف رمان، گفتن تاریخ نیست، بلکه آنچه برای نویسنده مهم است، روابط آدم ها است و تاریخ در درجه چندم قرار می گیرد.

به گزارش رسانه خبری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، در این نشست که سه شنبه 11 آذر برگزار شد، کتاب «عاشقی به سبک ون گوگ» با حضور «محمدرضا شرفی خبوشان»؛ نویسنده کتاب، «جواد افهمی»؛ نویسنده و پژوهشگر، «حمید عبدالهیان»؛ نویسنده و منتقد و «حمید باباوند»؛ کارشناس مجری، مورد نقد و بررسی قرار گرفت. «سینا رازانی»؛ بازیگر تئاتر، تلویزیون و سینما نیز بخش هایی از این کتاب را بازخوانی کرد.

در ابتدای برنامه، «حمید باباوند»؛ کارشناس مجری این پرسش را مطرح کرد که ایده اولیه داستان چطور شکل گرفته و خبوشان چقدر برای نوشتن آن زمان صرف کرده است. خبوشان در پاسخ به این پرسش ها گفت:سوالات سختی پرسیدید. فقط یادم می آید که کتاب را نوشتم. وقتی یک کتاب نوشته می شود نویسنده از آن فاصله می گیرد. رمان مانند فرزندی است که وقتی به دنیا آمد به جامعه سپرده می شود. ازدواج می کند و مستقل می شود. این که بخواهم دوباره به آن سر بزنم، خلاف نگاه و دید نویسنده است.

وی ضمن اشاره به این نکته که دو سال روی نوشتن کتاب «عاشقی به سبک ون گوگ» وقت گذاشته، گفت:در این رمان وارد فضای نقاشی شدم که در آن تخصص نداشتم. من در حیطه ادبیات کار کرده ام و تحصیلاتم هم در زمینه ادبیات است. به همین دلیل مجبور بودم با نقاشان بیشتر صحبت کنم. نقاش ها باید نظر بدهند که در رمانم چقدر دنیای آن ها را واقعی جلوه داده ام.

خبوشان در پاسخ به پرسش کارشناس مجری برنامه درباره کتابی که در دست انتشار دارد، به کار روی کتابی که شخصیت اصلی آن در دوران مشروطه زندگی می کند، اشاره کرد:با توجه به این موضوع که کتابی که در دست انتشار دارم، در دوران مشروطه می گذرد و من آرشیو کاملی از خاطرات و اسناد دوره قاجار دارم، حس کردم رمان جدیدم را می توانم در این فضا ادامه بدهم. این رمان درباره یک کارمند سفارت روسیه است که در شهر رشت عاشق دختری روس می شود. او می خواهد به تهران برسد و ارتباطی هم با احزاب آن دوران دارد.

وی این موضوع را بیان کرد که نویسنده نمی تواند از تاریخ فرار کند و ظرفیت های نانوشته بسیاری در تاریخ کشور وجود دارد که نویسندگان می توانند به آن بپردازند، اما این نکته را نیز مطرح ساخت که: هدف رمان، گفتن تاریخ نیست، بلکه آنچه برای نویسنده مهم است، روابط آدم ها است و تاریخ در درجه چندم قرار می گیرد.

آنطور که خبوشان خود نیز به آن اشاره کرد، در رمان «عاشقی به سبک ون گوگ»، شخصیت های تاریخی برجسته و نمایانی وجود ندارد و او به صورت تعمدی سراغ این شخصیت ها نرفته است. دراین باره نیز گفت: من عقیده دارم باید در رمان مسائل را به صورت غیر مستقیم بیان کرد، بنابراین در رمانم به سراغ افرادی رفتم که در حاشیه بودند. فقط در بخش آخر رمان به برخی از افرادی که در آن دوره تاریخی در قوچان مسئولیت هایی داشته اند، اشاره کرده ام.

نثری پخته و شاعرانه

«جواد افهمی»؛ نویسنده و پژوهشگر، سخنان خود را چنین آغاز کرد: ما در «عاشقی به سبک ون گوگ» با داستانی روبرو هستیم که از همان ابتدا ما را به سمت و سویی می برد که به تفکر برای فهم داستان مجبور می شویم. در این داستان با یک انسان خودویرانگر روبرو هستیم و معشوقه او یک عاشق کش است.

افهمی ضمن اشاره به این موضوع که «البرز»؛ شخصیت اصلی داستان هویت جو و شخصیتی قائم به ذات است، خلاصه ای از این داستان را بیان کرد: البرز در ابتدای داستان از لانه سگ و از دریچه ای باریک که از آن به بیرون نگاه می کند، مخاطب را به دنیای خود وارد می سازد. نازلی، کسی است که عشق را در البرز به وجود می آورد، اما این عشق رفته رفته در مسیر تعالی قرار می گیرد و آنقدر در البرز متعالی می شود که او در یک مقطع، از کنار معشوق به آرامی می گذرد.

منتقد این برنامه از «البرز» با عنوان کسی که دو وجه شخصیتی دارد، نام برد و گفت: یک بخش از شخصیت البرز به صورت سیال در همه رمان پراکنده است. او در مسیر هویت جویی به همه چیز پشت پا می زند. او نقاشی است که سبک های مدرن را از سر گذرانده و بعدبه قواعد روشنفکری نیز پشت پا می زند.

افهمی از نثر این رمان به عنوان یک نثر پخته نام برد که پختگی و شاعرانگی آن روی داستان سایه انداخته و آنقدر پخته است که خواننده را از ارکان دیگر داستان غافل می کند.

دغدغه جذب مخاطب

«حمید عبدالهیان»؛ نویسنده و منتقدی که در نهمین نشست باشگاه کتاب فرهنگسرای انقلاب اسلامی حضور داشت، سخنانش را با بیان نکات مثبت «عاشقی به سبک ون گوگ» آغاز کرد: معمولا این طور است که اول پاراگراف اول کتاب را می خوانم، اگر خوشم آمد، پاراگراف بعدی را ادامه می دهم و اگر صفحات اول داستان جالب بود آن را ادامه می دهم. این کتاب جذاب است و من را تا آخر کشاند. حتی رغبت دارم که آن را یک بار دیگر هم بخوانم.

عبدالهیان از نثر انعطاف پذیر داستان به عنوان یک نقطه مثبت نام برد: نثر، متناسب با کار است. نه شتاب زده است، نه دست انداز دارد. نکته مهم دیگر، جذابیت روایت داستان است. این نکات جزو شم نویسندگی به شمار می رود.

وی از تلفیق موفقیت آمیز عشق، سیاست و تاریخ نیز به عنوان یک مزیت دیگر نام برد که باعث جذابیت داستان شده است.

او درباره نویسنده کتاب نیز چنین گفت: به نظر من نویسنده در حد دولت آبادی مدرن است و بر فضاهای متنوع فرهنگی اثر تسط دارد. او توانسته تهران را در آستانه انقلاب روایت کند. فضای ارتشی های پیش از انقلاب را به تصویر بکشد و فضای روستایی اطراف قوچان را هم نشان بدهد. تلفیق این سه فضا و تسلط بر آن ها حسن این اثر به شمار می رود.

این منتقد از جلب اعتماد مخاطب به نویسنده و غافلگیری مناسب به عنوان برخی دیگر از مزایای این رمان نام برد.

وی اما نقاط ضعف رمان را نیز از قلم نینداخت. مهم ترین نکته ای که در این زمینه بیان کرد، جهان بینی داستان بود که از نظر وی نامفهوم بود.

عبدالهیان در بخشی از انتقاداتش نیز چنین گفت: احساس می کنم نویسنده، دغدغه جذب مخاطب را داشته. البته نویسنده مجبور به این کار است، اما رسالت داستان این نیست که مخاطب را به هر قیمتی جذب کند. به نظر من یکی از مواردی که جامعه بر داستان تحمیل کرده، عشق است. احساس می کنم نام داستان هم به خاطر جذب مخاطب انتخاب شده. به نظر من اسم این رمان، عاشقی به سبک ون گوگ نیست.

یکی از انتقادات وی هم درباره این موضوع بود که نویسنده نباید در داستان خود قضاوتی داشته باشد و قضاوت را باید به مخاطب واگذار کند که البته افهمی با این موضوع مخالفت کرد. این نویسنده و پژوهشگر گفت: راوی در رمان مدرن می تواند قضاوت کند. اتفاقا نقش اصلی او قضاوت کردن است. اگر نویسنده در این رمان قضاوت نمی کرد، این کوبندگی را در رمان نداشتیم.»

«علی اصغر عزتی پاک»؛ نویسنده کتاب های «موج فرشته» و «آواز بلند» هم که در نشست حضور داشت درباره «عاشقی به سبک ون گوگ» گفت:عاشقی به سبک ون گوگ، کتاب قابلی است. ما در یک جلسه نقد دیگر هم حضور داشتیم که بخش هایی از کتاب که در آن مغفول واقع شده بود، در این جلسه گفته شد. این رمان، خط روایی خوبی دارد.

در پایان این نشست، باشگاه کتاب فرهنگسرای انقلاب اسلامی با حضور محمدرضا حبیب الهی، معاون آفرینش و اجرای فرهنگسرای انقلاب اسلامی از محمدرضا شرفی خبوشان، نویسنده «عاشقی به سبک ون گوگ» و منتقدان این اثر تقدیر کرد و میهمانان این مراسم تابلو یادبود نقد و بررسی کتاب «عاشقی به سبک ون گوگ» را امضا کردند و پس از آن با مخاطبان نشست عکس یادگاری گرفتند.

گزارش خطا

پسندها:

اشتراک گذاری

فیسبوک سروش واتس‌اپ لینکدین توییتر تلگرام

ارسال نظر