این کتاب چیزی فراتر از دانسته های مردم از انقلاب نیست

در ادامه سلسله جلسات نقد کتاب فرهنگسرای رازی با عنوان چارسوق کتاب، جلسه نقد و بررسی کتاب «روزشمار تاریخ معاصر ایران» در مورد اتفاقات انقلاب اسلامی از 22 بهمن 57 تا نوروز 58، با حضور چهره های شاخص فرهنگی، عصر روز گذشته در پردیس سینمایی رازی برگزار شد.

به گزارش رسانه خبری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، جلسه نقد و بررسی کتاب «روزشمار تاریخ معاصر ایران» با حضور چهره‌های شاخصی چون عباس سلیمی نمین مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران، یعقوب توکلی و حسین دهباشی از تاریخ پژوهان برجسته کشور، حجت الاسلام سعید فخرزاده تاریخ‌نگار تاریخ شفاهی انقلاب و جمعی از فعالان جبهه فرهنگی انقلاب عصر روز گذشته در پردیس سینمایی رازی تهران برگزار شد. علی اکبر رنجبر کرمانی، ویراستار کتاب و جمعی از گردآوران منابع این کتاب به نیابت از محسن غنی یاری در این نشست حضور پیدا کردند.

جواد کامور بخشایش، پژوهشگر تاریخ و مجری مراسم با اشاره به عدم حضور نویسنده کتاب، از علی اکبر رنجبر کرمانی ویراستار کتاب خواست تا با حضور در بحث، به سوالات کارشناسان پاسخ دهد.

روزشمار، تاریخ نگاری نیست

در ابتدای این نشست، عباس سلیمی نمین با اشاره به مشخصات کتاب های روزشمار، از کمبود وجود منابع دقیق و موثق در این کتاب انتقاد کرد و گفت: روزشمار، تاریخ نگاری نیست. اگر استاندارد طراحی شده باشد، اگر آدرس درست به پژوهشگر بدهد، تنها کمکی به تاریخ‌نگاران است.

مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران تاکید کرد: یک روزشمار دقیق تاریخ‌نگاران را متوجه تمام رخداد‌ها می‌کند و از به خطا رفتن آنها جلوگیری می‌کند. روزشمار این حسن را دارد که از زوایای مختلف اتفاقات و وقایع تاریخی را مورد بازبینی قرار دهد. به همین دلیل هم از نظر کثرت موضوعات بسیار جلوتر از تاریخ‌نگاری است. روزشمار نویسی کار جدی‌تری ست و به همین دلیل نیازمند منابع جدی و متعدد است. چیزی که در این کتاب با آن روبه رو نیستیم.

این کتاب چیزی فراتر دانسته های مردم از انقلاب نیست

این نقد سلیمی نمین واکنش ویراستار کتاب را در پی داشت. اکبر رنجبر که تنها نماینده مولفین کتاب بود در پاسخ به این انتقاد گفت: ما در این کتاب نیازی به تعدد منابع نداشتیم. در حقیقت برای ما تنها اصالت منبع خبر اولویت داشت نه تعدد آن‌ها! البته همانطور که در ابتدای کتاب هم توضیح داده شده، بیشترین منبعی که در نگارش این کتاب از آن استفاده شده، اسناد خبرگزاری پارس شامل «بولتن ایران در 24 ساعت گذشته» و «بولتن گزارش‌های ویژه» است که برای تهیه آن رنج فراوانی بردیم.

رنجبر اضافه کرد: بهترین و صادق ترین منابع همین خبرگزاری‌ و روزنامه‌ها هستند. ما در این کتاب دوره 22 جلدی صحیفه امام و دوره 11 جلدی اسناد لانه جاسوسی آمریکا را هم به عنوان مرجع در نظر داشته‌ایم که برای نگارش روزنگار کفایت می‌کرد.

کتاب پیوستگی لحن ندارد

یعقوب توکلی، تاریخ پژوه نیز با اشاره به اینکه توضیحات رنجبر قانع کننده نبود، گفت: روزشمار نویسی پس از انقلاب، در دو فرم به نگارش در آمد. روزشمار تلخیصی، که تنها گزارشی خلاصه از اتفاقات را منتشر می‌کند و گزارش تفسیری، که همه‌ی اخبار منتشر شده در خصوص یک موضوع را عنوان می‌کند. هر روزشمار نویسی به دلایلی سراغ یکی از این فرم ها می‌رود و تا پایان کتاب به آن وفادار می‌ماند. در این کتاب هیچ‌نوع پیوستگی لحنی‌ وجود ندارد! نویسنده در جایی و برای موضوعی تنها تیتر خبر را انتخاب کرده و در جایی دیگر برای موضوعی به مراتب بی ارزش‌تر صفحه‌ها مطلب نوشته است. این ایراد بزرگی برای کتابی که ادعای مرجع بودن را دارد به حساب می‌آید.

رنجبر کرمانی در واکنش به نقد توکلی گفت: تیم پژوهش این کتاب بالغ بر 3 هزار روز برای این پروژه زحمت کشیده‌اند. اگر شما در این کتاب تنها تیتر یک خبر را می‌بینید، علتش این است که از اساس توضیحی در خصوص آن خبر وجود نداشته، اگر بود حتما در کتاب ذکر می‌شد. ما تمام تلاشمان این بود که آینه‌ای تقریبا درست از وقایع روزهای نخستین انقلاب برای آیندگان بسازیم تا آنها تصویری هر چند کوچک از رشادت‌های بزرگان این سرزمین بدانند.

کتاب چیزی فراتر دانسته های مردم از انقلاب نیست

حسین دهباشی، تاریخ پژوه و مولف چندین کتاب تاریخی با اشاره به چرایی نگارش چنین کتابی گفت: اگر این کتاب به چاپ نمی‌رسید چه اتفاقی می‌افتاد؟ به نظر من این سوالی ست که هر تولید کننده‌ای در حوزه فرهنگ باید از خود بپرسد تا ارزش وجودی مولودش برای خودش مشخص شود.

دهباشی با انتقاد از سطحی بودن اطلاعات موجود در کتاب، یادآور شد: به نظر من این کتاب چیزی فراتر از دانسته‌های همه یا دست کم اغلب مردم در خصوص روزهای نخستین انقلاب نیست و در برابر کارهای پیشین نه تنها پیشرفتی نکرده حتی چند گام به عقب برداشته است.

وی افزود: ما به روزشماری نیاز داریم که لایه‌های عمیق‌تری از انقلاب را مورد بررسی قرار بدهد. عکس در این کتاب صرفا جنبه تزئینی دارد. من بسیار اندوهگین می‌شوم از خساستی که مسئولان ما دارند و اجازه دسترسی به بسیاری از اسناد بکر تصویری و صوتی را به پژوهشگر ما نمی‌دهند. ما با وجود این گنجینه‌ها و با گذشت این همه سال به روزشمار دیگری احتیاج داریم. یک روزشمار تطبیقی که به ما نشان بدهد آن روز که مردم ما از همه چیز دست شستند و انقلاب اسلامی را خواستند در خاورمیانه و در کل جهان چه اتفاقی در حال وقوع بود و مردم در چه وضعیتی بودند.حالا دیگر همه ما یقین داریم که انقلاب ما یک انقلاب فرهنگی بود.

دهباشی ادامه داد: متاسفانه ما هنوز در خَم روزنگارهای سیاسی و انتشار بیانیه حزب‌ها هستیم. حزب‌هایی که به زحمت تعداد اعضایشان بیست نفر هم نمی شود را بر چند میلیون نفری که بدون هیچ وابستگی سیاسی، آن حکومت با آن ساختار پیچیده را از پا می‌اندازد، ارجح می دانیم.

در کتاب فقط مواد اولیه تهیه شده؛ آشپز فرد دیگری است!

رنجبر، ویراستار کتاب که به جای نویسنده کتاب به انتقادات پاسخ می داد، در پاسخ به سخنان دهباشی عنوان کرد: حرف شما در خصوص تزئینی بودن عکس‌های این کتاب، نقد صحیحی است. این چیزی بود که من در همان روزهای نخستین به محسن غنی‌یاری گفتم اما او هم برای خودش نظری داشت.

رنجبر تاکید کرد: ما فقط اتفاقات 38 روز را مطرح می‌کنیم. چطور می‌توان در لابلای بیان اتفاقات، فرهنگ را تشریح کرد؟ حرف آقای دهباشی قطعا درست است، اما به نظر من محل طرح آن در این فضا نیست. ما در این کار تنها مواد اولیه را تهیه کرده ایم و تمام تلاشمان هم این بوده که این مواد از سالم ترین و کامل ترین مواد موجود باشد. آشپز شخص دیگری ست!

سعید فخرزاده، تاریخ نگار تاریخ شفاهی انقلاب نیز در ادامه وارد بحث شد و گفت: هیچ کتابی بدون اشکال نیست. به ویژه کار تاریخ نگاری که متاسفانه به دلایلی، همه‌ی منابع موجود در اختیار تاریخ نگار قرار نمی‌گیرد. حتی دایره المعارف ها هم بدون اشکال نیستند.

وی افزود: آنهایی که چند سالی ست در فضای مجازی حضور دارند به خاطر دارند که چند سال پیش سایت ویکی پدیا یکی از پراشتباه ترین سایت های اطلاع رسانی بود. اما همین سایت با امکاناتی که در اختیار کاربرانش قرار داد امکان تصحیح و نقد را به آنها داد و امروزه به یکی از سایت های مرجع تبدیل شده. ما هم باید همین کار را بکنیم. باید امکان اصلاح شدن توسط خوانندگان را به خودمان بدهیم. باید تا جایی پیش برویم که در چاپ دوم، عمده نقدهایی که به کتابمان وارد است را بر طرف کنیم.

فخرزاده یادآور شد: این کتاب اشکالاتی دارد که اگر خود نویسنده حضور داشت حتما عمده آنها را می‌پذیرفت اما حسنی هم دارد که نباید آن را نادیده گرفت. در فضایی که حتی کتابهای ادبی ما با نگاه سیاسی و جهت گیری سیاسی نگاشته می‌شوند، شاید این تنها نمونه از کتاب‌هایی با رویکرد سیاسی ست که تمام تلاش خود را کرده است تا وقایع را آنگونه که هست ترسیم کند نه آنگونه که می‌خواهد باشد.

عباس سلیمی نمین نیز، با اشاره به جای خالی نویسنده کتاب، گفت: همه ما نقدهای جدی تر و پیچیده تری به کتاب داریم که به دلیل عدم حضور محسن غنی‌یاری از گفتن آنها امتناع کردیم. در پایان مراسم نیز، به صورت نمادین از کتاب «روزشمار تاریخ معاصر ایران» رونمایی شد!

گزارش خطا

پسندها:

اشتراک گذاری

فیسبوک سروش واتس‌اپ لینکدین توییتر تلگرام

اخبار مرتبط